امروز از دو طرف كنار دريا ، سلسله كوه و خشكى پيدا شد . از « كپيتان » پرسيدم ، گفت : سمت مغرب « جيال افريقا » و ملك « مصر » ، و جانب مشرق ، خاك « عربستان عثمانى » است .
صبح پنجشنبه ، هشتم ذى قعده [ 1315 ه . ق . ]
31 مارس ؛ كشتى به « سويس كنال » « 1 » رسيد . دو سه ساعت ايستاد ، محض اينكه دكتر بيايد مسافرين اين كشتى را ببيند كه مبادا كسى ناخوش باشد . به واسطهء شيوع ناخوشى « طاعون » در « بمبائى » ، هركشتى كه از « بمبائى » و « كراچى » مىآيد ، در اينجا بازديد مىكنند .
« سويس « 2 » » ، شهر كوچك [ و ] داخل خاك « مصر » و تحت حكمرانى « خديو » « 3 » است .
آبادى « سويس » از دور قشنگ به نظر آمد .
يك آبادى كوچك ، كه در اول « كنال » واقع و ربع فرسخ از « سويس » دور است ، اسمش به انگليسى « فورت ابراهام « 4 » » مىگويند ، كه بانى و مؤسس آن « ابراهيم » نام بوده [ است ] . « ابراهيم پاشا » يا لقب ديگر داشته باشد ، نمىدانم .
جاى بسيار پاكيزه و منقح [ و ] خيابان باصفا و خان [ ه ] هاى ظريف و قشنگ داشت ، كه كشتىها همه از نزديك آن مىگذرد . كشتى ما هم گذشت . دكترى هم آمد [ و ] مسافرين اين كشتى را ديد . الحمد لله ، هيچكس در اين كشتى « ناخوش » نبود .
بههرحال ، 2 ساعت و ربع به ظهر مانده ، داخل « كنال » شديم . اين « كنال » كه به لفظ تركى عثمانى و اعراب ، همان « قنال » است ، كه به معمارى و طراحى مهندس بزرگ « مسيو لسبس « 5 » » فرانسوى احداث شده ، و دو دريا را كه عبارت از درياى سرخ و
هامش
( 1 ) . كانال سوئز( Suez canal )، كه در دوران باستان توسط « ستى اول »( seti I )يا رامسس دوم( Ramses II )حفر شده و بعدها داريوش هخامنشى آن را بازسازى نمود . فرديناندلسپس آن را در قرن 19 ميلادى از نو حفارى كرده و روز 17 نوامبر 1869 م . افتتاح نمود . با حفر آن راه دريايى اروپا به آسيا 44 % كوتاهتر شد . طول آن از بندر سوئز در درياى ساحل سرخ تا پورت سعيد در درياى مديترانه 163 كيلومتر ( 101 ميل ) بوده و حد اقل عمق كانال ( تا كف ) 60 متر ( 197 فوت ) است . كشتىهايى با طول 16 متر ( 53 فوت ) و 000 ، 150 تن بار هم قادر به عبور از آن مىباشند .
( 2 ) . سويس( as - Suways )كه به آن سوئز( Suez )هم مىگويند . شهر بندرى مهم جمهورى عربى مصر ، در كنار خليج و كانال سوئز - جايى كه درياهاى سرخ و مديترانه به يكديگر متصل مىشوند - واقع گرديده و در سال 1998 م . 000 ، 417 نفر جمعيت داشته است .
( 3 ) . خديو( xadiv )از واژه پهلوىXvatay( خدا ) ، به معناى پادشاه و خداوند ؛ و عنوان پادشاهان مصر در سالهاى اخير .
( 4 ) . فورت ابراهام( Fort Abraham )، قلعه يا دژ ابراهيم .
( 5 ) . ويكنت فردينان دولسپس( Vicomte Ferdinand de Lesseps )سياستمدار فرانسوى ، كه در سال