كشتى در مقابل « فو » « 1 » - كه خاك « عثمانى » و « قلعه » در آنجا ساختهاند - لنگر انداخت . پست را برد ، داد و حركت كرد . از « محمّره » تا « فو » تقريبا 20 ميل مسافت است . در كمال تندى سير كرده ، در هر ساعتى 10 ميل مسافت طى مىكند .
يك ساعت از نصف شب دوشنبه 14 شوال [ 1315 ه . ق . ] گذشته ، كشى به غاوى ( ايستگاه كشتى ) محاذى « بوشهر » رسيده ، لنگر انداخت .
الان ، كه يك ساعت به ظهر مانده « دوشنبه » است . در كشتى هستيم و با جناب « ساعد السلطنه » مشغول كاغذنويسى مىباشيم .
جناب « حاجى ملك » ملك التجار « بوشهر » ( حاجى محمد مهدى ) و مقرب الخاقان « ميرزا احمد خان » ، كارپرداز حاليّه ، كه با من سابقهء دوستى داشتند ، براى ديدن جناب « ساعد السلطنه » به بندر تشريف آوردند . ساعتى نشسته ، وداع نمودند .
« ميرزا رحيم خان » ، سررشته فوج « فدوى » ، و « ميرزا غلامحسين » ، شريك « ارباب جمشيد » ، تاجر فارسى هم به كشتى ، خدمت جناب « ساعد السلطنه » آمدند .
بعضى « ميو [ ه ] جات » و « مركبات » و « حلويّات » جناب « حاجى ملك » و « ميرزا رحيم خان » و « ميرزا غلام حسين » ، به جهت توشهء راه جناب « ساعد السلطنه » فرستاده بودند .
با جناب « ملك » قرار شد ورود خود را به « كراچى » و « لندن » به توسط جناب ايشان ، به حضرت « سردار اكرم » ، والى « عربستان » به « بوشهر » تلگراف شود .
از « محمّره » تا « بوشهر » با كشتى بخار 24 ساعت مسافت است ، كه هر ساعت 10 ميل انگليسى اين كشتى راه طى مىكند ، كه 240 ميل و هر 3 ميل عبارت از يك فرسخ « ايران » است . و از « بوشهر » به « بندر لنگه » ، از قرار گفتهء « كپيتان » 36 ساعت مسافت است .
از قرارى كه « كپيتان كندل » تقرير مىكرد ، اين كشتى « چندا » در 22 سال قبل ، در شهر « گلاسكو » « 2 » ساخته شده و 000 ، 65 ليرهء انگليس ( 000 ، 325 تومان پول ايران )
هامش
( 1 ) . فاو( faw )بندر مهم جمهورى فدرال عراق است بر كنار كانالRuka، كه به شكل « فو » هم نوشته مىشود . اين شهر كوچك از توابع شهرستان بصره مىباشد و مركز صدور كالا و نفت بوده و به « مدينة الفداء » و « بوابة النصر العظيم » لقب يافته است . در سال 1991 م . 000 ، 27 نفر جمعيت داشته است . نام شهر به معناى دهانه يا شكاف بوده و در قديم « معامره » ناميده مىشد و در زمان عبد الحميد دوم عثمانى قلعه محكمى در آن احداث گرديد . ( عراق از ديد سياحان و جهانگردان ، 2 / 1366 - 1368 ) .
( 2 ) . گلاسكو( Glasgow )يا گلاسكو ، شهرى است در غرب اسكاتلند( Scotland )در كنار روClyde، كه به عنوان مركز صنعتى اسكاتلند محسوب شده و در قرن 6 ميلادى بنا نهاده شده و در سال 2001 م . 700 ، 578