شب دوشنبه ، دوّيم ماه صفر [ 1301 ه . ق . ] ، منزل قريهء حاجى آقا « 1 » بود . معتمد السلطان محمد ابراهيم ميرزاى افغان ، حاكم آن صفحات تشريف آوردند . شب [ در ] يكجا بوديم .
صبح دوشنبه ، به عزم قراچمن « 2 » حركت شد .
منزل سيّم : قراچمن
شب سهشنبه ، در قراچمن ، در منزل حاجى زمان كه از بستگان بود ، منزل كرديم .
خود او در كربلاى معلّى بود . حاجى محمد على - پسرش - خيلى مراقبت در آسودگى و استراحت در منزل نمود .
از حاجى آقا تا آنجا تقريبا 6 فرسخ راه است .
منزل چهارم : تركمن
صبح سهشنبه ، [ سوم صفر 1301 ه . ق . ] از آنجا حركت كرده ، شب چهارشنبه در قريهء تركمن « 3 » منزل شد ، كه مسافت ما بين تقريبا سه فرسخ بود . نهار را در قريهء غريبدوست « 4 » كه يك فرسخ به تركمن فاصله دارد ، صرف كرديم .
قراء ورزقان « 5 » و سايسان و بقراباد « 6 » ما بين غريبدوست و قراچمن نمايان بود .
هامش
( 1 ) . حاج آقا( Haj aqa )يا حاجى آقا ، روستايى است كوچك و مركز دهستان مهرانرود جنوبى بخش مركزى شهرستان بستانآباد ، در 5 كيلومترى بستانآباد و در ارتفاع 1770 مترى از سطح دريا . « قريه حاجى آقا خالصه و جزو محال اوجان است . نواب ابراهيم ميرزاى هراتى نوادهء مرحوم نادر شاه حاكم آن محال است . روبروى باغچهء فضعلى مزبور چمن اوجان و عمارات ديوانى آنجا مخروب و غيرمسكون است . به قدر 100 خانوار جمعيت آن قريه است . » ( سفرنامه تبريز ، ميرزا على سررشتهدار ، « دفتر تاريخ » ، 1 / 138 ) .
( 2 ) . قرهچمن( Qareh chaman )، مركز دهستان عباس شرقى بخش تيكمه داش شهرستان بستانآباد است كه به سياه چمن نيز مشهور است و كنار رود « سياه چمن چاى » و سر راه « بستانآباد » به « ميانه » و در 5 / 37 كيلومترى بستانآباد واقع شده است .
( 3 ) . تركمن( Turkaman )كه امروزه تركمانچاى( Torkamanchay )ناميده شده و مركز بخشى به همين نام از توابع شهرستان ميانه و در 34 كيلومترى اين شهر و در دامنه كوه « بزقوش » و كنار رود « تركمانچاى » واقع گرديده است ؛ اين شهر در آبانماه 1385 ه . ش . 1648 خانوار و 6548 نفر جمعيت داشته است . پس از شكست ايران در جنگ ايران در جنگ دوم ايران و روس ( 1243 ه . ق . / 1205 ه . ش . ) عهدنامه تركمانچاى در يكى از خانههاى محقر آن به نام خانه « مشهدى محمد » بين « عباس ميرزا ( وليعهد فتحعلى شاه قاجار ) ، « ژنرال پاسكويچ » ( فرمانده ارتش روس ) و با نظارت « سرجان مكدانل » ( سفير انگليس در ايران ) منعقد گرديد و براساس آن ، ايران براى هميشه حاكميت خود را بر « قفقاز » و سرزمينهاى شمال رود ارس از دست داد .
( 4 ) . غريبدوست( Qarib dust )كه گاه به اشتباه قريبدوست هم نوشته مىشود ، روستايى است كوچك و مركز دهستان بروانان غربى بخش تركمانچاى شهرستان ميانه در ارتفاع 1650 مترى از سطح دريا كه تا ميانه 41 كيلومتر فاصله دارد .
( 5 ) . در اصل : ورزغان ، روستاى ورزقان( varzaqan )از توابع بخش تركمانچاى شهرستان ميانه و كنار رود
ورزقانچاى » و دامنه جنوبى كوه « بزقوش » و در 35 كيلومترى ميانه قرار گرفته است .
( 6 ) . بقرآباد( Baqar abad )آبادى كوچك و كمجمعيتى است در بين راه قديم اوجان به ميانه و راه فعلى بستانآباد به ميانه ، كه در فاصل روستاهاى « برجوان » و « قاشقاى » قرار گرفته است .