پيشگفتار
دومين سفرنامه محمد رفيع نظام العلماى تبريزى ( 1250 - 1326 يا 1327 ه . ق . ) ، روحانى اديب و شاعر عصر قاجار ، به نام سفرنامه رضوى در سال 1303 ه . ق . به صورت چاپ سنگى در تبريز انتشار يافته و در سالهاى 1315 و 1324 ه . ق . نيز تجديد چاپ شده است . « 1 »
سفر وى به خراسان از روز شنبه ، 30 محرم 1301 ه . ق . / 1 دسامبر 1883 م . / 10 آذر 1262 ه . ش . از شهر تبريز آغاز و از مسير تهران به مشهد رفته و روز جمعه 9 شوال 1301 ه . ق . / 2 اوت 1884 م . 11 / مرداد 1263 ه . ش . به زادگاه خويش باز مىگردد .
اهميت خاص اين سفرنامه ، از چند زاويه مىباشد :
1 . ذكر منازل بين راه ، آثار تاريخى و باستانى و ديدنىهاى آنها .
2 . غزلهاى مؤلف ، با نام تخلص نظام ، كه اين اثر را به يك كتاب تاريخى - ادبى منحصر به فرد تبديل مىكند .
3 . دفاعيات مؤلف از عملكرد خود در آذربايجان .
4 . نامههاى رد و بدل شده اين روحانى عصر قاجار با ناصر الدين شاه .
5 . شناخت خاندان طباطبايى در تبريز و وابستگان نظام العلماء در دستگاههاى
هامش
( 1 ) . فهرستواره كتابهاى فارسى ، 1 / 110 ؛ الذريعه الى تصانيف الشيعه ، 12 / 187 ؛ فهرست كتب چاپى فارسى ، 3 / 3022 ؛ فهرست كتب كتابخانه آصفيه ، 4 / 352 ؛ فهرست موجودى كتابخانه دانشگاه تبريز ، 41 .