گذشته ، وارد « سولهده » « 1 » - كه اول خاك قشلاقى « نور » است - شديم ؛ اما خود « ده » ، پيدا نبود . توى جنگل بود .
رودخانهء بزرگى داشت . آب رودخانه « كمجريان » و « آرام » بود . جسر بزرگى از « تخته » و « چوب جنگل » بر روى آن بسته بودند ، كه از آن عبور شد .
« على اكبر خان » ، حاكم « نور » ، و « حاجى اسماعيل » كه ده « تاكور » « 2 » سپرده به اوست ، [ به ] حضور آمدند . اينها از دهنه و راه « خورت رودبار » « 3 » و « لاويج » « 4 » و « چماسان » « 5 » آمده بودند . دهات مذكوره از ييلاقات « نور » است .
قشلاق اهل « فيروز كلاى كجور » ، [ ده ] « عالم كلا » است . اين بلوك را « كجه رستاق » « 6 » مىگويند .
يكشنبه ، بيست و سوم [ رمضان 1292 ه . ق . ]
بايد به « عزّتده « 7 » » رفت .
2 فرسخ راه است .
صبح سوار شده ، از جسر چوبى گذشته ، از راه خشكى به ده « سوله ده » « 8 » رفتيم .
« ميرزا داود خان » ، آنجا بود . اين ده ، تيول اولاد مرحوم « ميرزا آقا خان صدر اعظم » است .
ده بزرگى است . جمعيت و خانوار زياد دارد . خانهها ، تكتك و منفصل از هم واقع شدهاند . و ما بين خانهها ، ميدانها و وسعتگاههاى تميز [ و ] سبز و خرم است .
درخت مركبات هم اين ده زياد دارد .
« ميرزا آقا خان مرحوم » ، يك دست عمارت خوب در اينجا ساخته ، اما حالا قدرى خراب شده است . به « ميرزا داود خان » حكم شد كه به شراكت « نظام الملك » ،
هامش
( 1 ) . به آن سالده و سلده هم گفته مىشد و امروز به دو روستاى سفلى و عليا تقسيم شده است .
( 2 ) . امروزه به آن تاكر هم گفته مىشود .
( 3 ) . نام كامل آن خورتاب رودبار است .
( 4 ) . از دهستانهاى بخش چمستان شهرستان نور مىباشد .
( 5 ) . امروزه به آن چمستان مىگويند .
( 6 ) . در اصل كج رستاق بوده است ، كه اخيرا به كلارستاق تغيير نام يافته است .
( 7 ) . در اصل : عزّةده . نام آن بعدها به ايزده ( ايزدده ) تغيير يافت و پس از وسعت روستا و تبديل به شهر ، ايزد شهر ناميده شد .
( 8 ) . « امروز صبح ، شاه به تماشاى صولىده تشريف بردند . من هم در ركاب بودم . . . صولىده در 4 منزلى بلده ، بلكه در 4 منزلى واقع است ، اما خود صولىده جزء نور است . « ميرزا آقا خان مرحوم » ، عمارت و حمامى [ در ] آنجا ساخته است . رفتن از راه خشكى رفتيم . . . سوار شده به منزل امروز كه ايزده ، خالصهء ديوان و تيول همشيرهء ميرزا عبد الله پيشخدمت از اهل حرم است رفتيم . راه امروز 2 فرسخ بيشتر نيست . . . به روى مرداب صولىده ، ميرزا آقا خان مرحوم ، پول آجرى ساخته است . » ( روزنامه اعتماد السلطنه ، 32 )