نيز سبا اسم شهر ديگر است واقع در عربستان ، در ساحل شرقى بحر احمر و آن معروف به شبك مىباشد و عقيدهء جمعى اين است كه بلقيس ملكهء اين شهر بوده [ است ] .
بعضى از محققين بر ايناند كه شهر سبا در سودان بوده و بلقيس ملكهء اين شهر است و ما توضيح را در اينجا ، سطرى چند مىنگاريم .
مترجم گويد :
آنچه معروف است ، شهر سبائى كه بلقيس ملكهء آن بوده و به ملاقات حضرت سليمان شتافته ، از بلاد يمن شمرده شده و در 3 منزلى صنعا ، پاىتخت حاليهء يمن واقع [ است ] و آن شهر مخصوص ، اگرچه خراب شده ، امّا ملك سبا حالا هم آباد است .
سبا را مآرب هم مىگويند و از قرار مسطورات اكثر مورّخين ، چون بانى شهر سبا و سدّ مآرب ، سبا فرزند و جانشين قحطان بن يعرب بن يشحب ، جدّ اعلاى يمن بوده ، كه عبد شمس لقب داشته ، شهر و مملكت را به اسم بانى [ آن ] سبا گفتهاند .
حمير و كهلان ، پسران سبا ، بعد از پدر مملكت او را دو قسمت كرده ، هريك در قسمتى بناى سلطنت گذاشتند ؛ و اين دو نفر ، نخستين پادشاهان حميريه و كهلانيه مىباشند .
يكى از علماى جغرافى گويد :
مآرب مسكن قبيلهء ازد است ، كه منسوب به سبا مىباشند . و سبا را سبا ابن يشحب ساخته ، و چون در آنوقت جمع كثيرى از اعراب را « سبى » يعنى « اسير » ، كرده بود ، اين شهر را سبا ناميد .
به زعم بعضى ، بانى اين شهر سبّاب بوده ، يعنى خيلى دشنام مىداده ، [ و ] مردم گفتهاند : شهر سبّاب ، و رفتهرفته سبّاب ، سبا شده [ است ] .
بنابر بعضى روايات ، در قديم الايام ، ولايت سبا خيلى آباد بوده و خيابانهاى مشجّر به اشجار سبز و خرم ، آبادى را از « زراعت » و « باغ » جدا مىكرده است .
به روايت ديگر ، در عهد قديم ناحيهء سبا سيلگير بوده و غالبا سيل از درّه [ اى ] واقع [ در ] فيما بين دو كوه برخاسته ، بعد از خرابى زياد ، مردابها در صحرا تشكيل مىداده ، كه آنهم مورث مضرّت ديگر مىشده [ است ] .
يكى از ملوك حمير ، ما بين اين دو كوه [ را ] كه 2 فرسخ است ، سدّ عظيمى با سنگ و قير بست و جلو سيل را گرفت و از براى آبيارى مزارع از بالا سه راه آب درست كرد .
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى ) — صفحة 146
مساهمون: هارون وهومن
ص١٤٦