وسط زدهاند . و يك طرف غربى مسجد كه روى آن پوشيده ، طولا يك صد و هفت قدم است و سه رج ستون از سنگ سياه دارد . و هر رجى دوازده ستون و هر ستونى به يكديگر هشت قدم فاصله است ، و عرض همين سمت بيست و شش قدم است . و يك طرف ديگر صحن كه شرقى است و روى آن پوشيده طولا يك صد و هفت قدم و عرضا هفده قدم است . و دو قطار ستون دارد ، و فاصلهء هر ستونى به يكديگر هشت قدم است . و اين سمت زنانه است و باب النساء در همين طرف است .
و يك طرف شمالى صحن كه سر آن پوشيده ، طولا پنجاه و هفت قدم و عرضا هيجده قدم و دو رج ستون دارد و هر ستونى به يكديگر هشت قدم فاصله است .
و يك طرف جنوبى صحن كه روى آن پوشيده و مسجد قديم بوده و قبر مبارك در همين سمت جنوب در زاويهء شرقى افتاده است ، طولا هشتاد قدم است . به اين معنى كه از محاذى باب السلام تا حد قبر مبارك پنجاه قدم و از حد قبر مبارك تا باب جبرئيل سى قدم است ، و پنجاه و چهار ستون دارد . و عرض اين شصت و هشت قدم است و نه ستون دارد ، در عرض .
و عرض مسجد قديم دو پايهء مربع و چهار ستون است ، و در ستونها از قرار تفصيل نوشته شده :
1 - استوانهء سرير . 2 - استوانهء حرس . 3 - استوانهء وفود . 4 - چيزى نگاشته نشده .
و طول مسجد قديم يك پايهء مربع و شش ستون است به دو قطار ، و در ستونها به اين قسم نوشته شده است :
1 - استوانهء ابى لبابه . 2 - استوانهء عايشه . 3 - چيزى نگاشته نشده .
4 - استوانهء محلقه .
و محراب ختمىمآب ما بين ستون سيم و ستون چهارم است .
و هزارهء محراب از سنگ مرمر است و باقى گچكارى و نقاشى و آب طلاكارى است .
و در ستون پنجم و ششم نيز چيزى نگاشته نشده . و منبر مبارك كه از سنگ مرمر و تذهيب طلا كردهاند و هفت پله است ما بين ستون پنجم و ششم است .
و اين آن منبر حضرت نيست بلكه چون منبر حضرت در اين نقطهء بخصوص گذاشته بوده ، در همين مكان منبر درست كردهاند . و در قطار ثانى ستونها در استوانهء مقابل منبر نوشتهاند كه « استوانهء حنانه » .
سفرنامه ميرزا محمد حسين فراهانى ( فارسى ) — صفحة 224
مساهمون: محمد حسين بن مهدى فراهانى
ص٢٢٤