مىنمايند و جوياى امثال آن مردماند ، تا آنكه در سنهء نهصد و هفتاد هجرى از پادريان و علماى فرنگ به حوالى چين رسيدند . بعضى از مردم چين با پادريان مذكور ملاقات و معاشرت نموده بر اوضاع و احوال ، ايشان را جوابهاى خوب دادند . بعد از آن پادريان به مرور لغت و زبان اهل چين را آموخته جميع خطوط و علوم ايشان را تحصيل نمودند و عالم و واقف رسوم و اطوار ايشان و ممالك ايشان شدند .
بعدها پادرى ايكسوس كه پيشواى پادريان مذكور بود كتابى تصنيف كرد مشتمل بر اخبار و حقايق چين و آن كتاب را به فرنگستان فرستاده مشتهر ( شايد :
منتشر ) كردند و به هر طرف فرستادند . به حسب اتفاق بندهء بىزبان محمد زمان مشهور به فرنگى خان ( كذا ، فرنگى خوان درست است ) به جهانآباد رسيد و در پيش پادرى بورنو كه پيشواى پادريان ساكن جهانآباد است كتاب مذكور را ديد و به خاطر رسيد كه آن كتاب را به زبان فارسى ترجمه نمايد و پادرى هم ترغيب نمود . پس از واجب الوجود استعانت نموده شروع ترجمه نمود . . .
شرح
( 43 ) - از اين محمد زمان كتاب ديگر هم مانده كه متن پزشكى كوتاهى است ( 56 ورق ) و آن را محمد زمان به هنگامى كه از اصفهان عازم هندوستان بود و به قول خودش ( در خطبه ) مؤلفات يونانى ( مرادش خط لاتينى و زبان ايتاليايى است ) را مىخواند به ترجمهء آن پرداخت . نام مؤلف اصل كتاب را طهماسب طبيب نوشته و نام آن را « حديقهء عالم » نهاده است .
نسخهء خطى اين كتاب جزو كتابهايى بوده است كه ازM . The ? venot( در گذشتهء 1692 ) به كتابخانهء ملى پاريس رسيده و ادگار بلوشه آن را در فهرست آن كتابخانه ، جلد دوم ( 1912 ) ص 108 - 109 معرفى كرده است ( شمارهء 158 فارسى ) .
چند سال پيش دوست دانشمندم فرانسيس ريشارد توانست مطلب را بشكافد و معين كند كه آن كتاب ترجمهءIdea del Giazdino del Mondoبود كه اول بار در بولونى به سال 1582 منتشر شده بود و ترجمهء ملخص فرانسوى آن هم به سال 1648 در پاريس انتشار يافته بود . مشخصات مقالهء آقاى فرانسيس ريشارد چنين است :Une traduction persane d'un ouvrage italien au 17 e sie ? cle . Studia Irianica . VII ( 1978 ) : 287 - 88 .