اين مسافر در سفرنامهء خود اشاره به اين ديدار كرده است . 36
يادگار اقامت محمد زمان در هندوستان كه ناشى از نشست و خاست او با پادريان مسيحى بود دو كتاب است . يكى تاريخ چين است كه نسخهاى از آن در كتابخانهء انجمن آسيايى بنگال و كلكته ( شمارهء 124 ) موجودست . 37 اين كتاب كوچك ( 60 ورق ) وصف تاريخى - جغرافيايى چين است و ترجمه است از نوشتهء شخصى كه نامش را ايوانف ( مؤلف فهرست ) امكييوس يا ريكييوس ( كه از اعضاى هيأت مبلغين مسيحى بود ) خوانده محمد زمان فرنگى خوان مترجم آن است . 38
كتاب به نام « تاريخ چين » و با نام مؤلف به صورت پادرى ايكسوس به سال 1874 در كلكته 39 چاپ شده است . 40 استورى نام مؤلف را
Exoos
آورده است . اين اسم همان است كه در نسخهء خطى ابكيسوس و امكييوس كتابت شده . 41
بنا به ضبط مقدمهء كتاب 42 هيأت مبلغين مذكور در سال 970 هجرى به چين رفته بودهاند و كتابشان در اروپا مشهور شده بود . مترجم فارسى كتاب را نزد فردى از هيأت مسيحيان جهانآباد ديده بود . نام او در نسخه يورنو درآمده است . اين نام صورت مصحف است از بوزيو ( -
Buzeo
يا
Henry Busi
) . اين شخص در سال 1648 به اگره آمد و به دربار داراشكوه نزديك بود و در دهلى به سال 1664 مسيحى درگذشت .
مندرجات نسخه عبارت است از :
- در تحقيق اسم چين و اشتقاق آن .
- در بيان وسعت و بزرگى چين و وضع آن .
- در ذكر آنچه حاصل مىشود در ممالك چين .
- در بيان صنايع جزئيهء اهل چين .
- در بيان صنايع كليهء اهل چين و علوم و مراتب ايشان .
- در بيان عمل و تدبير ملك دارى اهل چين .
- در ذكر رسوم [ و ] آداب اهل چين .
- در بيان شكل و هيأت و كسوت و بعضى ضوابط و قواعد مردم چين .
- در بيان قواعد افسانهآميز و رسوم لغو و بيهودهء اهل چين .
- در مذهب اهل چين و اختلاف آن . 43