سپس همانطور كه به تدريج چاپ مىشد ، بعضى تعليقات براى توضيح و تشريح مطالب كتاب به نام مختصر لقب نويسنده ( د ) در پاورقى آوردم .
اضافه بر اين چون كتاب نزديك بيست سال قبل چاپ شده و قسمتى از تحولات شهرى قم و اماكن دينى و ابنيهء خيريه كه بعد از آن تاريخ پديد آمده در آن نيامده بود ، و از طرفى ذكر همهء آنها نيز ميسر نبود ، به خاطر اين كه مزيت فرع بر اصل لازم نيايد به مصداق ما لا يدرك كله لا يترك كله به شرح مختصرى از آن اكتفا شد .
نگارش مقدمه نيز به واسطه گرفتارى و نداشتن مدارك و منابع كافى ، چنانكه مىبايد و منظور نويسنده بود ، مسطور نمىگردد و فقط خوشوقت است كه « تاريخ قم » مفصلتر و از لحاظ چاپ و قطع مرغوبتر از چاپ نخست بدينگونه كه در دسترس خوانندگان قرار دارد منتشر شده است .
تذكر اين نكته را نيز لازم مىداند كه در قسمت « اضافات كتاب » شرححال جمعى از علماى نامى قم كه برخى از امروز از مراجع عاليقدر شيعه و زعماى بزرگ حوزهء علميه مىباشند ، لازم به نظر مىرسيد ، ولى با كمال تأسف در شرائط فعلى به عللى كه از ذكر آن خوددارى مىشود ، بر خلاف ميل نويسنده ، اين قسمت نيز ناگفته ماند !
مؤلف كتاب
دانشمند بزرگوار فقيد مرحوم شيخ محمد حسين ناصر الشريعه فرزند مرحوم حاج محمد حسن تاجر قمى است . در سال 1272 شمسى در قم متولد گرديد . با اين كه پدرانش به كار تجارت اشتغال داشتند ، ولى او شوقى وافر به تحصيل علم داشت ، پس با عزمى راسخ و اشتياقى فوقالعاده به تحصيل پرداخت ، و پس از آموختن معلومات ابتدائى ، علوم مقدماتى را نزد آخوند ملا عبد اللّه « 1 » كه از اجلهء علماى قم بود فرا گرفت ، و چندى نيز چنانكه خود در اين كتاب مىنويسد : از محضر اساتيد بزرگ و علماى عاليقدر حوزهء علميه مانند مرحوم حاج شيخ حسن فاضل ، حاج شيخ ابو القاسم قمى ، ميرزا على اكبر اردكانى و آيت اللّه حاج سيد محمد تقى خوانسارى و آيت اللّه سيد محمد حجت به استفاده پرداخت .
فقيد سعيد در دوران تحصيل همواره مورد توجه اساتيد خود بود و در جوانى به اعتاب
هامش
( 1 ) - [ شرححال مفصل مؤلف را به خواست خداوند در كتاب « معاصران و استادانم » كه در دست تأليف دارم ، مىآورم . ]