ذات همايونى و سپاسگزارى به درگاه الهى باشند ، چه در عنايت نامتناهى بقيهء عمر را به سلامت مىگذرانند . شاه سليمان ، شاه كنونى امپراطور ايران نيز در اين مورد شيوهء پدر را تعقيب ، و مخصوصا عده كثيرى از بزرگان عاليمقام قوم را به آنجا تبعيد كرده ، و موقعيت شهر را در محل تثبيت فرموده است .
در سال هزار و ششصد و سى و چهار ( 164 ) ميلادى در نتيجه سيلاب عظيمى هزار باب خانه باغچه در قم ويران گشت ، و حتى سه سال پيش در نتيجه وقوع يك چنين حادثه هايلهاى كم مانده بود تمام شهر ويران بشود ، چنانكه دو هزار خانه و عمارت قديمه خراب و نابود گشت . « 1 »
قم را با ميم مشدد تلفظ مىكنند و عنوان دار الموحدين دارد ، مقام حكومت شهر داروغه است . « 2 »
اقامت در تيول مادر شاه
پانزدهم را در قم رحل اقامت افكنديم تا مركبها راحت بشوند ، و در شانزدهم ، در ساعت شش عصر از آنجا حركت كرديم در يك محيط سبز و خرم ، بسيار منبت و مستور از دهات آباد ، داراى يك جاده كاملا مسطحى چهار فرسنگ راه پيموديم . با وجود همه اينها اراضى قم خشك به نظر مىرسد . در هر طرف دهقانان مشغول خرمنكوبى بودند ، و درو پايان يافته بود .
ما در قاسم آباد كه يك قصبه سيصد خانهايست ، منزل گزيديم . اين آبادى تيول مادر شاه به شمار مىرود .
در هفدهم : پنج فرسخ در دشت و دمن راه رفتيم . سرتاسر جاده از شنهاى متحرك مستور ، و تمام راه سخت خشك فاقد هرگونه آبادى بود و به هيچوجه آثارى از آب مشاهده نمىگشت . ما در محلى به نام آب شيرين كه داراى چشمه آب بسيار گوارا و آبانبارهائى است ، رحل اقامت افكنديم اين موضع در وسط شش باب كاروانسرا واقع شده است . در هيجدهم به كاشان وارد شديم . »
هامش
( 1 ) - اين همان سيل مهيب بوده كه در 1044 ( ه ق آمده بود و خسارات زيادى به بار آورد ، و ملا عبد الرزاق فياض لاهيجى قطعهاى در آنباره گفته است كه خواهيم ديد . ( د )
( 2 ) - [ داروغه ، رئيس پاسبانان و نگهبانان شهر ( فرهنگ عميد ) ]