ظرافت و ابهت اين مقبرهها را حد و حصرى نمىتوان شناخت و جلال و شكوه اينها در حقيقت عديم النظير مىباشد . قسمت سفلى را صفحات سنگهاى سماق اعلاى طلانشان و لاجورداندود مستور ساخته است ؛ طاقها بىنهايت عالى و نفيس ، و خوشساخت و هنرمندانه و آراسته به صفحات و قطعات رنگين و رخشنده و خيرهكننده مىباشد . طلا و لاجورد گرانبها در ساختمان آنها به قدرى زياد مصرف شده است كه انسان گمان مىكند فى الواقع اين آثار از زر ناب و لاجورد خالص مىباشد .
در قسمت پائين گنبد بارگاه دو رديف پنجره كه شماره آنها بالغ بر هشتاد مىباشد ، تعبيه شده است . يكى از پنجرهها بسيار بزرگ و به طرف باغى باز مىشود ، و در مقابل آن يكى ديگر كه كوچكتر است به سوى بارگاه بزرگ ناظر مىباشد . تمام اين پنجرهها با شيشههاى بلورين طلانشان و لاجورداندودى كه در چارچوبههاى سيمين توپرى قرار گرفتهاند ، شيشه بندى شده است .
عبارات و كلمات شايان توجهى به نظم و نثر در زير هلال طاق ديده مىشود كه با آب طلا و خطوط رنگين زيبائى نگاشته شده است و اينك براى نمونه قسمتى از آنها درج مىگردد :
پادشاهى كه در عدالتگسترى اهتمام نورزد ، همچون سحاب بىباران است .
ثروتى كه از آن ديگران منتفع نشوند به مثابهء شاخه خشك درختان بىبرگ و بار است .
نداران ناصبور به انهار خشك مىمانند .
متدينين فاقد عفاف و تقوى ، شمعهاى كور و بىفروغى هستند .
زنان بىعفت و آزرم به گوشت گنديده و بىنمكى مىمانند .
متدين دنيادار ، زمين خشك و بىحاصل است .
خوانندگان گرامى را براى درك عظمت و ابهت اين ابنيه عالى به تماشاى تصاوير مربوطه توصيه مىكنم ، و ضمنا براى توضيح بيشتر مطالبى به عرض مىرسانم : ارتفاع مزار عباس ( شاه عباس ثانى ) چهارپا ، پهنايش چهار و درازاى آن هشت است . سه شعله قنديلى كه در بالاى مزار معلق مىباشد ، از طلاى ناب و توپر است ؛ و بزرگترين آنها هشتاد مارك ( بيست كيلو گرام ) ، ولى دو ديگر هريك دوازده مارك ( سه كيلو گرم ) ، وزن دارد . « 1 »
اين قناديل را با مفتولهاى قطور نقرهاى از گنبد بارگاه مزار آويختهاند . خود مزار با
هامش
( 1 ) - هر مارك ، هشت اونس ، و هر اونس 3059 گرم است ( مترجم ) .