فصل زمستان آبهاى بيابان و آب باران را در آن جارى سازند ، در تابستان خنك و گواراست .
باغهاى بسيار دارد كه در آن پسته و فندق به دست مىآيد . گويند در قم معدن نمك و طلا و نقره است ، ولى آن را از مردم پوشيده مىدارند ، مبادا مشغول به آن گردند و زراعت و فلاحت را ترك كنند » .
سپس قزوينى ماجراى والى سنى كه از اهل قم ابو بكر نام خواسته بود ، و ياقوت در معجم البلدان و مؤلف نيز در همين كتاب صفحه 107 فضلت شهر قم نقل كرده است ، آورده و در آخر مىگويد : صاحب بن عباد با اين شعر قاضى قم را عزل كرد :
ايها القاضى بقم * قد عزلناك فقم !
قم در عصر صفويه به نقل از سياحتنامه شاردن جهانگرد فرانسوى
قم در عصر صفويه رونق زيادى يافت . حرم مطهر حضرت معصومه عليها السّلام ، بعضى از صحنهاى آن ، مدرسه آستانه و باغهاى مجاور آنها يا جديد الاحداث ، كه از آغاز روى كار آمدن صفويه به بعد احداث شده بود يا توسط سلاطين اين دودمان تعمير كلى يافته بود . در خود شهر نيز عمارات و ابنيهء بسيارى بر بناهاى اصلى افزوده شده و شهر رونق چشمگيرى داشته است .
براى آگاهى از كم و كيف وضع قم و حرم مطهر و منضمات آن بهتر است به سراغ شرح حالى كه شاردن جهانگرد و روحانى و فيلسوف فرانسوى از مشاهدات خود در قم داده است برويم .
شاردن در زمان سلطنت شاه عباس دوم و پسرش شاه سليمان صفوى دوبار به ايران سفر كرد . بار اول در سال 1666 ميلادى مطابق 1077 هجرى قمرى بوده كه مدتى را در اصفهان پايتخت پرشكوه صفويه گذرانده است . اين سال مصادف با وفات شاه عباس دوم بوده است .
شاردن بار ديگر پنج سال بعد در 1671 تا 1677 مطابق 1083 - 1089 ه ق به ايران آمد . او در هر دو سفر مورد توجه خاص شاهان صفوى و رجال دربار آنها قرار گرفت ، و به دعوت آنها در دربار حضور مىيافت . او بعد از سفر دوم خود كه به اروپا بازگشت « سياحتنامه » يا سفرنامهء خود را منتشر ساخت و به گفته مترجم كتابش به محض انتشار