- 9 - [ راجع به مسجد جمكران كه مؤلف در ص 238 به تحقيق دربارهء . . . ]
راجع به مسجد جمكران كه مؤلف در ص 238 به تحقيق دربارهء آن پرداخته ، نويسنده اضافه مىكند كه :
1 - در ترجمهء تاريخ قم ( پنج باب آن ) كه در سال 1313 شمسى چاپ شده ، راجع به مسجد جمكران مطلبى دارد كه نه تنها از اين نقل در كتاب « مونس الحزين » منسوب به شيخ صدوق خبرى نيست ، بلكه مطلب را پيچيدهتر مىكند ! در ص 38 كتاب آمده است كه : « و هم گويند كه اول مسجدى كه بدين ناحيت بنا نهادند ، پيش از آمدن عرب بدين ناحيت ، مسجد قريهء جمكران بود ، و مردى از اهل اسلام به نام خطاب بن اسدى كه بدين ناحيت افتاده بود آن را بنا كرده بود و در آن تنها نماز مىگزارده » .
حال آن كه اولا آمدن عرب به قم و توطن در آنجا طبق نوشتهء همان تاريخ قديم قم در زمان حجاج بن يوسف به سال 83 هجرى بوده ، و قبل از آن از وجود عرب و ساختن مسجد در ميان زردشتيان قم خبرى نيست .
ثانيا داستان بناى مسجد جمكران به دستور امام زمان ( در آن نقل مفصل ) از كتاب « مونس الحزين » منسوب به شيخ صدوق متوفاى سال 381 و ذكر آن فرضا در تاريخ قم در سال 378 ، با اين نقل مؤلف تاريخ قم منافات دارد .
2 - نام كتاب « مونس الحزين » منسوب به شيخ صدوق نه در رجال نجاشى و نه در فهرست شيخ طوسى ، و نه در معالم العلماى ابن شهر آشوب مازندرانى سه منبع اساسى فهرست كتب علماى شيعه ، ضمن تأليفات شيخ صدوق نيامده است ، و گفتيم كه ذكر آن هم در تاريخ قم ( ترجمه پنج باب موجود آن ) نيست .
بنابراين ، براى نخستين بار پس از هزار و پنجاه سال در كتاب « كلمهء طيبهء » حاجى نورى كه در سال 1301 ه و « نجم ثاقب » تأليف ديگر او كه در سال 1303 نوشته شده است ، و در سال 1306 ه به طبع رسيده از آن حكايت در كتاب « مونس الحزين » منسوب به شيخ صدوق سخن رفته ، و مرحوم حاج شيخ عباس قمى هم به نقل از « كلمهء طيبه » استادش حاجى نورى در « مفاتيح الجنان » ، آورده است .
مرحوم نورى در « كلمهء طيبه » چاپ حروفى ص 683 ، و « نجم ثاقب » چاپ علميهء اسلامه 1363 ، ص 212 مىنويسد : « در تاريخ قم تأليف حسن بن محمد بن حسن قمى نقل فرموده از كتاب « مونس الحزين فى معرفة الحق و اليقين » من مصنفات ابى جعفر محمد بن بابويه قمى