اراضى آن نرسيده بودند ، سكنه از آنجا رفته ، و به صورت خرابهاى درآمده بود .
ما رفتيم و از پول آستانه بيست هزار تومان داديم و يك حلقه چاه عميق زديم و اعلان كرديم اهالى برگردند و حالا برويد ببينيد چطور آباد شده و سكنه برگشته و كماكان در آن زندگى مىكنند » .
- 8 - [ مطلب ديگرى كه جا دارد يادآور شويم اين است كه در تاريخ قديم قم . . . ]
مطلب ديگرى كه جا دارد يادآور شويم اين است كه در تاريخ قديم قم چاپ اول صفحه 96 و در همين كتاب صفحه 157 از شخصى به نام « ابو مقاتل سبل ديلمى نقيب رى » ياد شده كه روايت شب معراج را از امام هادى عليه السّلام نقل كرده است .
استاد فقيد شيخ آقا بزرگ تهرانى در « اعلام الشيعه » مىگويد : اين مرد ( سبل ديلمى ) در كتب رجال شيعه شناخته نيست ، و از راويان امام هادى هم به شمار نرفته است . » « 1 »
ما در جلد دوم « مفاخر اسلام » به تحقيق اين مطلب و مشكل پرداختهايم و در عنوان « توضيح ما » نوشتهايم « مؤلف اعلام الشيعه » چون ترجمهء تاريخ قم را كه در سال 1313 شمسى به طبع رسيده ، در اختيار داشته ، و در آنجا « ابو مقاتل سبل ديلمى » آمده است ، لذا از وجود چنين شخصى اظهار بىاطلاعى كرده است ، ولى علامه مجلسى كه احاديث فضيلت قم را از اصل عربى تاريخ قم « 2 » نقل كرده ، فقط از « ابو مقاتل ديلمى » نام برده ، و كلمهء نامفهوم « سبل » را ندارد .
چون تاريخ مطبوع ، اغلاط بسيار دارد ، و از جمله نام سعد « سعيد » چاپ شده است ، احتمالا ( بلكه يقينا ) بعد از چاپ كلمهء « مقاتل » لفظ « سبل » هم به قرينهء آن حروفچينى شده و اين اشتباه را به وجود آورده است !
اگر علامهء تهرانى شخصا به چاپخانه رفته و طرز حروفچينى را ديده بود ، و اگر ديده بود به ياد مىداشت دچار اين تشويش خاطر نمىشد . « 3 » حتى امروز هم گاهى اتفاق مىافتد كه تايپيست به قرينهء حرف يا لفظ قبل اين اشتباه را مرتكب مىشود .
هامش
( 1 ) - اعلام الشيعه - نوابغ الروات ، ص 134 ، در نوابغ . ص 91 غلط چاپى است ، و صحيح همان 96 است .
( 2 ) - اين عبارت خود را هم تصحيح مىكنيم كه علامهء مجلسى از ترجمه تاريخ قم استفاده كرده و به عربى برگردانده است .
( 3 ) - مفاخر اسلام ، ج 2 ، چاپ دوم ، ص 227 .