عزيمت حسن بويه نوبت دويم بطبرستان و احوال وشمگير با او « 1 »
ركن الدّوله حسن بويه چون از رسم عزاى برادر بپرداخت با وشمگير درآويخت و لشكر گران جمع كرد و بگرگان آمد ، وشمگير طاقت مقاومت نداشت ازو بگريخت و به راه نسا و ابيورد بمرو رفت ، منصور قراتكين از قبل نوح والى آنجا بود و محمّد بن عبد الرّزّاق نيشابور را بدست گرفته بود و با نوح مخالفت مينمود ، منصور و وشمگير لشكر بنيشابور آورده بر سر محمّد بن عبد الرّزّاق تاختند ، محمّد عبد الرّزّاق بگرگان آمد و
هامش
( 1 ) - چنان كه در حاشيهء آخر قسم اوّل يادآور شده و در مقدّمه نيز بتفصيل گفتهايم در عموم نسخ تاريخ طبرستان به غير از الف تشخيصى ما بين مجلّدات كتاب نيست و اين عنوان بلافاصله و بدون تميزى بعد از آخرين عنوان قسم اوّل در الف يعنى : « ذكر حسن بويه با وشمگير و استيلاى آل بويه در طبرستان » مىآيد امّا از بدبختى از ابتداى قسم يا مجلّد دوّم تا مقدارى كه شايد هم زياد بوده و بهرحال تمام جلد دوّم تاريخ طبرستان را مطابق نقشهء مؤلّف شامل ميشده از الف افتاده است و اين مسئله باعث نهايت تأسّف است چه تنها همين نسخه است كه اكمل نسخ موجودهء از اين كتاب محسوب مىشود و ساير نسخ تقريبا همه ناقص و عين يكديگرند .
در نسخ ديگر غير از الف قسمت كوچكى در ذكر آل زيار و استيلاى غزنويان و سلاجقه بر طبرستان و ملوك اوّليهء خاندان باوند هست و آن همين قسمتى است كه ما بعنوان « قسم دوّم » در اينجا طبع ميكنيم . اين قسمت بدلايل عديده كه در مقدّمه تفصيل آن مسطور است از مؤلّف اصلى تاريخ طبرستان نيست بلكه از خوانندهايست كه ملتفت نقص كتاب در اين قسمت شده و براى آنكه آن را همچنان ناقص نگذارد بدون هيچ اشاره و ذكرى از معلومات ناقص خود و از مندرجات بعضى كتب ديگر استمداد نموده و به خيال خود رشتهء گسيختهء تاريخ طبرستان را بهم پيوسته است . اين قسمتهاى الحاقى چنان كه در حواشى اشاره كردهايم التقاطانى است غالبا به عين عبارت از ترجمهء فارسى تاريخ يمينى و تاريخ بيهقى و جهانگشاى جوينى و چهار مقالهء نظامى عروضى و عين اين عمل را هم همين خواننده يا ديگرى در الحاق فصلى از تاريخ رويان اولياء اللّه به آخر تاريخ طبرستان محمّد بن حسن بن اسفنديار كرده و به اين ترتيب ذيل حوادث را تا حدود سال 750 كشانده است .
بنابراين خوانندگان محترم بايد بدانند كه تمام آنچه را كه در اينجا تحت عنوان : « قسم دوّم » چاپ مىشود ناشر كتاب بدلايلى كه در مقدّمه ذكر كرده از مؤلّف اصلى تاريخ طبرستان يعنى از بهاء الدّين محمّد بن حسن بن اسفنديار كاتب نميداند . نقل و طبع آن در اينجا براى تبعيّت از ساير نسخ غير از الف و ناقص نماندن دنبالهء مطلب بوده . يك نظر باختصار اين فصول و سبك انشاء آنها كه بكلّى غير از شيوهء خاصّ مؤلّف است و اغلاط فاحش تاريخى در آنها و نقل عين عبارات ديگران بدون هيچ ذكر و قيدى شبههاى در الحاقى بودن تمام اين « قسم » باقى نميگذارد .