ولايت آذربايجان « 1 » . ( چهل و دوم ) ولايت خزر و دار الملك جهودان . ( چهل و سوم ) ولايت روس و آلان . ( چهل و چهارم ) ولايت صقلاب « 2 » . ( چهل و پنجم ) ولايت طخارستان . « 3 » ( چهل و ششم ) ولايت بلور . ( چهل و هفتم ) ولايت قشمير . ( چهل و هشتم ) ولايت بلاد الثلج . ( چهل و نهم ) ولايت سعد « 4 » . ( پنجاهم ) ولايت صغانيان ولايت قبا « 5 » .
اين پنجاه ولايت معتبر است ، هر ولايتى را نواحى بسيار است « 6 » و هر ناحيتى را ارباع بسيار بود ، و اللّه تعالى اعلم .
فصل فى اعداد التواريخ المشهورة
اول كسى كه در اسلام در مغازى و تواريخ تصنيف ساخت محمد بن اسحاق ابن يسار بود ، و او از جملهء تابعين بود و صدوق و امين ، و گويند كه جد او يسار مولى مصطفى عليه السلام بود ، و بعضى گويند مولى « 7 » قيس بن مخرمة بن المطلب بن عبد مناف بود ، و او را محمد بن اسحاق بن يسار القرشى ازين روى گفتند « 8 » كه از موالى قريش بود . بعد از وى « 9 » وهب بن منبه اليمانى و اخوه همام بن منبه وهب تابعى بود ، از جابر بن عبد اللّه الانصارى روايت كند ، كتاب المبتدا تصنيف كرد .
بعد از آن محمد بن جرير الطبرى كه خال ابو بكر الخوارزمى الاديب بود ، تاريخ كبير تصنيف كرد ، و مرا در نسب عرقى بمحمد بن جرير المورخ كشد ، چنان كه حاكم ابو عبد اللّه الحافظ در تاريخ نيشابور آورده است . ديگر فتوح اعثم است « 10 » و تواريخ - الملوك لابن المقفع و كتاب تهذيب التاريخ و كتاب تجارب الامم از تصنيف ابو على مسكويه حكيم « 11 » ، و ديگر تواريخ « 12 » آل بويه كه صابى و غير او ساختهاند ،
هامش
( 1 ) چهل و يكم ، آذربايجان .
( 2 ) سقلاب .
( 3 ) چهل و پنجم ، تخارستان .
( 4 ) نص و نب ، سعود صعود .
( 5 ) در ( نب ) ولايت چين و ماچين را بعد از بلاد هند بدون عدد نوشته و در عوض ولايت قبا را ولايت پنجاهم و قبا را هم خطا نوشته ، و ظاهرا در ( نص ) هم قتا بوده كه لغتى است در خطا .
( 6 ) بسيار بود .
( 7 ) كه مولى .
( 8 ) گفتندى .
( 9 ) نب ، بعد ازو .
( 10 ) اعثم ( بدون است ) .
( 11 ) نص ، مسكوية الحكيم .
( 12 ) تاريخ .