استدراك
( 1 ) خليفه و ملك
در فصول كتاب جائى كه بعد از دورهء خلفاء راشدين ، و آغاز امارت حضرت معاويه نام امراى بنى اميه و عباسيان را به اسم امير يا شاه و يا انتساب مسند شاهى بديشان بردهايم ، مبنى برين است كه دورهء خلافت حقيقى در 30 سال مذكور ختم شده و درين باره در كتب صحيح احاديث مانند ترمذى و نسايى و ابو داود حديثى نقل شده كه راوى آن سفينه يكى از موالى حضرت رسول صلعم است ، و سعيد بن جمهان ازو شنيده كه گفت : قال رسول اللّه صلعم الخلافة فى امتى ثلاثون سنة ، ثم ملك بعد ذلك . يعنى بعد از من خلافت تا سى سالست كه پس از ان دور ملك ( شاهى ) است . سعيد بن جمهان گفت كه سفينه بعد ازين دورهء خلافت ابو بكر و عمر و عثمان و على رضى اللّه عنهم را شمرد كه سى سال بود . چون گفته شد كه بنى اميه هم خود را خلفاء دانند . سفينه گفت : نى ايشان ملوكاند و از بدترين ملوك . « 1 »
( 2 ) گرا و خوره
در صفحهء 495 سطر دهم كلمه ( گرا ) آمده كه بر سكهء سپاله پتى ديوا كابلشاه منقوش است و اين كلمه را در فهرست مسكوكات موزه كلكته ( ج 2 ) از روى رسم الخط هندى چنين خواندهاند . ولى گمان غالب من اينست كه قرائت صحيح كلمه ( خوره ) خواهد بود ، زيرا بر مسكوكات آخرين پادشاه ساسانى يزدگرد سوم كه معاصر كابلشاهانست ، « خوره اپزوت يزدگرت » نوشته شده . « 2 »
چون در شكل تاج شاهى و تزئينات لباس و چهره بين اين شاهان شباهت و ممائلتى موجود است ، البته در نوشتهء سكه نيز نزديكى و شباهتى باشد .
كلمات خوره اپزوت بر سكههاى اكثر شاهان ساسانى نقش شده كه معنى آن « جلالت افزود » بود « 3 » و خوره در اوستا خورينه يا خورينو بوده كه در پهلوى خوره شد ، و كلمه فر بمعنى جلال
هامش
( 1 ) - تيسير الوصول 2 / 34 كتاب الخلافه تاليف ابن ديبع شيبانى ( 866 - 944 ه ) طبع قاهره 1346 ه
( 2 ) - سبكشناسى بهار 1 / 141
( 3 ) - سبكشناسى 1 / 138