بقول ابن نديم : زيج اول و دوم خوارزمى سند هند ناميده شده و از كتب ديگر او كتاب الرخامه و كتاب العمل بالا سطر لابات و كتاب التاريخ او شناخته شدهاند « 1 »
وفات خوارزمى را در سنه 850 م حدود 235 ه نوشتهاند ، از ابتكارهاى علمى او اينست كه رياضيات يونانى و هندى را با يكدير انطباق داد ، و علم حساب هندى را به اروپا آشنا نمود ، و بنابرين او را از بانيان جبر و مقابله بايد شمرد ، كه جداول مرتبهء او در هيئت افلاك و علم مثلثات نيز رهنماى اروپائيان گرديد ، و آن را مسلمه مجريتى در اندلس در نصف دوم قرن دهم ميلادى تجديد نظر كرد ، و در سنه 1126 م بوسيلهء ايديلارد
ADELARD
به لاتينى ترجمه شد ، كه در ان جداول شرح تفاعل جيبى و مماسى زوايا شامل است . و كتاب صورة الارض او تصحيح متن و نقشههاى جغرافياى بطليموس بود . « 2 »
حبش حاسب مروزى
نامش احمد بن عبد اللّه بن حبش ( حبيش ) حاسب مروزى است ، كه در سنه 220 ه 835 م از جهان رفته و يكى از رياضىدانان قديم اسلاميست ، كه در حساب تسيير كواكب شهرت داشت ، و سه زيج را تاليف كرد . اول : بر مذهب سند هند كه در ان مخالفت فزارى و خوارزمى را در عامه اعمال نمود ، و حركت اقبال و ادبار فلك البروج را مطابق رأى ثاون
THEON
اسكندرانى ( از علماى رياضى اسكندريه 365 / 390 م ) براى تصحيح مواضع طولى كواكب ثابته استعمال ميكرد ، و اين زيج را در اول كار كه معتقد به حساب سند هند علماى هند بود ، ترتيب داده است . دوم :
زيج معروف به ممتحن كه آن را بعد از رصد كواكب در زمان خود و امتحان حركات آن تأليف كرد . سوم : زيج كوچك مسمى به زيج شاه .
آثار ديگر او عبارتست از عمل باسطرلاب ، و كتاب زيج دمشقى ،
هامش
( 1 ) - الفهرست 383 و اخبار الحكماء 187
( 2 ) - خدمات علمى مسلمانان 1 / 61