زراعت ، و سرسبزى موقوف بود ، و اگر بندى براى ريگ بسته نشدى ، چون در اطراف زرنج ريگ بسيار بود ، و باد هم شديد ميوزيد ، پس ديهها و زراعت را خساره رسيدى . « 1 »
براى استفاده از آب درياهاى ديگر نيز مردم آن وقت سعى كردهاند ، و در يونت ديگر كشاورزى يعنى ساحت مجراى هريرود ، بوسيلهء جوى كنى آبهاى فراوان بزمينهاى مزروع جارى شدى . بقول اصطخرى شهر هرات ، در هر طرف و هر دروازه آب جارى و باغها داشت ، كه دروازه فيروزآباد ( اكنون دروازهء قندهار ) آبادانتر از ديگران بود . آب هريرود از كروان غور سرچشمه گرفته و تا هرات انهار متعددى از ان كشيده شدى .
اول : نهر نوجوى « 2 » كه روستاى سپيد سنگ « 3 » را آب ميداد .
دوم : نهر بارست « 4 » كه روستاى گواشان « 5 » و سياوشان « 6 » و مالن « 7 » و تيزان « 8 » و روامز « 9 » را آبيارى كردى .
سوم : نهر النجان « 10 » در روستاى سوسان « 11 » .
هامش
( 1 ) - حاشيه تاريخ سيستان 21 بحوالت عجائب البلدان خطى .
( 2 ) - در اصطخرى برخوى و يرخوى و برجوى ؟ در ابن حوقل : بوخوى ؟ و در ادريسى :
و حرى ؟ و در مقدسى : دو حون ؟ كه همه مصحف نوجوى است ، و اكنون جوىنو يكى از بلوكهاى معمور هراتست ، كه شايد در قديم نوجوى بود .
( 3 ) - در متن اصطخرى و ابن حوقل : سنداسنگ ، و در برخى نسخ خطى سپيداسنگ . و در مقدسى شبيدان ؟ و در ادريسى : سمنداسنه ؟ است ، كه عبارت از او لنگسنگ سپيد كنونى باشد .
( 4 ) - كذا در اصطخرى و ابن حوقل . كه در بعضى نسخ خطى باريست است ، و در مقدسى با رشت آمده اكنون : نهر گزره .
( 5 ) - به فتحهء اول اكنون هم موجود است .
( 6 ) - اكنون به همين نام موجود است .
( 7 ) - اكنون مالان .
( 8 ) - اكنون : بلوك ادوان تيزان .
( 9 ) - كذا در اصطخرى و ابن حوقل كه اكنون وجودش معلوم نشد .
( 10 ) - در اصطخرى و ابن حوقل : اذريجان ؟ كه صحيح آن بلوك النجان كنونى شمال هريست .
( 11 ) - كذا در اصطخرى و ابن حوقل . مقدسى : منوسان بدون نقطه دوم ؟ اكنون معلوم نشد .