است ، و آخرين خبرى كه ازو ميدهد در حوادث ( 185 ه ) است كه عيسى بن على بن عيسى ده هزار نفر از ياران حمزه را كشته بود ، و درين موقع طبرى گويد :
« و فيها عاث حمزة الشارى ببادغيس » « 1 » غالبا اين كلمه ( عاث ) را كه در عربى به معنى حيرت و سرگشتگى است « 2 » برخى مورخان آن را مات خوانده باشند . چنانچه احمد بن واضح يعقوبى در امارت على بن عيسى بن ماهان گويد : كه حمزهء شارى در بادغيس برو برآمد ، و على او را هزيمت داد ، و تعقيب نمود تا كه بكابل رسيد و او را بكشت « 3 »
اگر ما اين قول يعقوبى را قبول كنيم ، پس بايد حمزه در بين 180 - 190 ه كه ايام حكمرانى على بن عيسى در خراسانست قتل شده باشد ، در حالى كه ابن اثير در ذيل حوادث ( 192 ه ) از جنگ حمزه و عبد الرحمن نشابورى خبر ميدهد ، و تصريح مىكند كه در ( 194 ه ) حمزه بهرات بود « 4 » و طوريكه گذشت نامهء هارون الرشيد در سال ( 193 ه ) بنام حمزه نوشته شده ، و در همين اوقات زنده و تا زنده و جنگنده بود .
اما تاريخ وفات حمزه ( 213 ه ) است كه گرديزى در ان باره گويد :
« بهرات بشد و غازيان بر اثر او بشدند ، آخر او را بكشتند ، اندر شهور سنه ثلث عشر و مأتين » « 5 »
نويسندهء نامعلوم تاريخ سيستان مرگ او را به تعبير فرمان يافت آورده كه ظاهرا مرگ طبيعى است نه قتل ، وى جزويات اين تاريخ را چنين مىنويسد :
« و حمزهء خارجى روز آدينه دوازده روز گذشته از جمادى الاخرى سنه ثلث عشر و مائتى ببهيش ( ؟ ) فرمان يافت » « 6 »
هامش
( 1 ) - طبرى 6 / 472
( 2 ) - منتهى الارب 3 / 208
( 3 ) - البلدان 64
( 4 ) - الكامل 6 / 83
( 5 ) - زين الاخبار ورق 80 - الف
( 6 ) - تاريخ سيستان 180