پهنائى سلطهء حمزه تا گرديز و بناى آن :
حمزه مرد سياسى و پيشواى مردم خراسان و سيستان ، سلطهء خود تا رخد و غزنه و كابل و گرديز پهنائى داده بود ، او در بين كوهسار افغان مقرى را براى پيروان خود ساخت ، كه شهر گرديز باشد « 1 »
اين قول مولف نامعلوم تاريخ سيستان مىرساند ، كه سلطهء حمزه تا حواشى دامنههاى سپين غر و كوه سليمان رسيده بود ، و شايد گرديز قبل ازو هم وجود داشت ، و چنانچه در فصل اول اين كتاب خوانديم ، محل حكمرانى دودمان قديم لويكان بود ، و مقصد از بناى حمزه در گرديز اين باشد ، كه حصار آن را تعمير كرده باشد .
اين شهر در اواسط قرن چهارم هجرى بر حد ميان غزنه و هندوستان بر سر تلى نهاده و داراى حصار استوارى بود ، كه سه باره داشت و مردمان او خوارج بودند « 2 »
ازين اشارهء مولف نامعلوم حدود العالم ( 372 ه ) نيز برمىآيد ، كه يك قرن بعد از حمزه هم پيروان او در گرديز قرار داشتند .
شخصيت و وفات حمزه
حمزه يكى از رجال بسيار معروف و جنگى و داهى و مجاهد سيستان بود ، او به عقايد اوايل دورهء اسلامى و به كتاب و سنت سخت گرويدگى داشت ، و با كسانى كه از ان صراط مستقيم ميل و انحراف ميكردند مخالف بود ، و عند الضروره هنگاميكه مورد حملهء مخالفان واقع مىشد ، دست بسلاح مىبرد و سخت مىجنگيد ، ولى در عين اين حال از مردم آزارى و اضافه ستانى احتراز ميكرد و نمىگذاشت كه عمال دربار بغداد از خراسان اموال هنگفت ببرند .
حمزه خودش را امير المومنين گفتى ، و بنابرين سلطه و امارت و خلافت عباسيان بغداد را قبول نداشتى ، و او در سيستان و خراسان يك نوع حكومت سيارى را
هامش
( 1 ) - تاريخ سيستان 24
( 2 ) - حدود العالم 45