اصلاحات طوسى :
ابو العباس فضل بن سليمان طوسى در ربيع الاول 167 ه به مرو رسيد ، و با مردم نيكوئى كرد ، و چون خودش خراسانى بود ، و مشكلات زندگانى و شكايات مردم را ميدانست ، به يك سلسله اصلاحات ادارى و اجتماعى دست زد ، و كارهاى نافع را انجام داد ، كه در تاريخ خراسان فراموش نمىشود ، و بقول گرديزى چنان محبوبى يافت ، كه به قهستان و طبسين و آمل و نسا و باورد و هرات و پوشنگ جز رسم وى نپسنديدندى . « 1 »
اين اصلاحات ابو العباس طوسى قرار ذيل بود :
1 - برخى از اقوياء و زورمندان زمينهاى زراعتى را از كشاورزان مرو به كره و عنف گرفته بودند ، ابو العباس آن را واپس بايشان داد ، و بقول گرديزى :
« پنج هزار بست آب كه سرهنگان و مهتران بغلبه بگرفته بودند بمردمان مرو بازداد . » « 2 »
بست آب مقدار آبيست كه بين كشاورزان مرو ، براى آبيارى زمين مزروع بخش مىشد ، و مقدار يك بست جريان آب از سوراخى بود ، كه طول و عرض آن باندازهء يكجو باشد « 3 » و طوسى پنج هزار بست آب را از حقوق عامهء مردم كه سرهنگان و مهتران غصب كرده بودند ، بايشان اعاده كرد ، و زندگانى كشاورزان را تأمين نمود .
2 - در مقابل اقدام نخستين « روزى سرهنگان » را افزود « 4 » يعنى تنخواه و معاش منصبداران لشكر را اضافه كرد ، و بار ايشان را از دوش مردم برداشت .
3 - در برخى از تعميرات كوشيد ، كه به حيات عامه تعلق دارد ، مثلا مسجد مرو را بزرگتر كرد و جايها خريد از حايطها و باغها ، و اندر گورستانهاى مرو
هامش
( 1 ) - زين الاخبار 77 ب
( 2 ) - همين كتاب
( 3 ) - مفاتيح العلوم 45
( 4 ) - زين الاخبار 77 ب