8 - خراسان پس از ابو مسلم و دوام جنبشهاى ملى
نهضت بو مسلم در خراسان و انتقال حكومت از امويان به عباسيان دو نتيجهء بسيار بارز و مهم را در تاريخ اسلامى داد :
اول : چنانچه گفتيم اين جنبش مبدأ حركات ملى ديگرى در خراسان گشت كه بالآخر منجر به تأسيس سلطنت داخلى در خراسان گرديد ، و نخستين شهنشاه اين سرزمين در دورهء اسلامى بو مسلم بود ، كه به همين لقب شهرت داشت ، و نوبت او را بر سر چهارسوى مرو شاهجان خراسان تا 617 ه ميزدند « 1 » و او در خراسان سكهء خود را هم رواج داده بود . « 2 »
دوم : با اين حركت كه منتج به تأسيس دولت عباسى گرديد ، عناصر خراسانى و عجمى در دربار و سازمان خلافت و لشكر و غيره داخل شدند ، و دربار عباسى اكنون همان دربار متعصب و عربى خالص نبود ، بلكه عناصر مدنيت و فرهنگ خراسانى نيز در ان آميخت ، و در نتيجه زبان و فرهنگ و علوم و دساتير و روايات خراسانى هم محفوظ ماند ، و در مقابل سلطهء عربى به كلى از بين نرفت . چنانچه به مجرد كشتن ابو سلمهء خلال وزير آل محمد در سال 132 ه يكى از رجال نامدار خراسان خالدين برمك بن جاماس بن يشتاسپ بلخى « 3 » كه از خانوادهء معروف متوليان معبد نوبهار بلخ بود ، به وزارت سفاح رسيد ، و او يكى از عمائد دربار و
هامش
( 1 ) - طبقات ناصرى 1 / 107
( 2 ) - دائرة المعارف اسلامى 1 / 102
( 3 ) - ابن خلكان 1 / 105