4 - امراى بنى اميه تا جنبش بو مسلم
بعد از قتل قتيبه قاتل او وكيع بن حسان تا ده ماه ديگر در خراسان حكم راند ، و در سنهء 97 ه يزيد بن مهلب از دربار سليمان بن عبد الملك به خراسان آمد ، و نخستين كار وى اين بود كه فرزند خود مخلد را به محاسبهء وكيع گماشت ، و او را حبس نمود و گفت :
« مال خدا را بده ! » اما وكيع جواب داد : « آيا من خزانهدار خدا بودم ؟ »
يزيد پسر خود مخلد را در خراسان ماند و خود وى با صد هزار مرد جنگى عربى و خراسانى توجه خود را به فتوح جرجان و دهستان سمت غربى خراسان معطوف داشت ، تا كه در سنه 99 ه سليمان بن عبد الملك درگذشت و بجايش خليفهء دادگر و پارسا و درست كار اموى حضرت عمر بن عبد العزيز بنشست ، اين خليفهء بزرگ و پرهيزگار بر سنت پيمبر و خلفاى او برفت ، و فتوح اسلامى را در هر طرف دوام داد ، و به فرماندهان ماوراء النهر نامهيى نوشت و ايشانرا بدين اسلامى بازخواند ، كه برخى ازيشان كيش اسلامى را پذيرفتند ، خليفه جراح بن عبد اللّه حكمى را بامارت خراسان گماشت ، و او مخلد بن يزيد و كارداران او را زندانى كرد ، و عبد اللّه بن معمر يشكرى را به ماوراء النهر فرستاد ، كه تا شاش و حدود چين پيش رفت ، جراح بر قبضهء شمشير و استعمال زور و نيرو اتكاء كرد ، و در تبذير مال دولت نيز سخت بيباك بود ، پارچههاى سيم و زر را زير توشك خود نهادى ؛ و چون كسان وى بدربارش داخل شدى ، هر يكى را بمقداريكه در خور وى بودى زدى . اما خليفه