صادر مىنمايند . آلو بخاراى خشكشده يكى از صادرات ارزشمند بيرجند بود و امروز هم به فراوانى صادر مىشود .
2 - 1 - 2 - آلو سياه : نوعى آلوى گوشتى سياه در بيرجند بهعمل مىآيد كه پوست آن از آلوى بخارايى تيرهتر و اندازهء آن بزرگتر و درشتتر است و به آن « آلو غلامى » ( االو قلامى
alu qolomi
) گفته مىشود . از اين آلو بيشتر بهعنوان ميوه استفاده مىكنند و يا از آن « لواشك » تهيه مىنمايند .
يادداشت - در دورهء سخن ما نوع ديگرى از آلو در بيرجند شناخته نبود . در سالهاى اخير كشت و پرورش « آلو زرد » هم معمول شده است .
2 - 2 - انار :
انار از فراوانترين ميوههاى بيرجند است كه تقريبا در تمام منطقه بهعمل مىآيد . در سخن از باغهاى « 1 » بيرجند ديديم كه بجز معدودى همهء باغها « انارى » بودند و هنوز همچنين است .
درخت انار با زمين و آب و هواى بيرجند بسيار سازگارى دارد و چون در برابر كمآبى مقاوم است بيشتر مورد توجّه باغداران مىباشد و نيز از آنجا كه اين درخت از اوايل بهار تا اواسط پاييز سبز است و گل آن زيبا و ميوهاش رنگين و خوشنماست و مدّت چند ماه روى درخت مىماند تا برسد از اينرو در خانههاى مسكونى نيز - اگر آب مىداشتند - آن را مىكاشتند ، هم درخت ميوهاى داشتند و هم درختى زينتى . انار از نظر مزهء دانههايش انواعى دارد : شيرين ، ميخوش ( ملس ) ، ترش . به نوع خيلى ترش آن « انار سگى » مىگويند .
باغداران بيرجندى مىگويند كه انار بايد باد « عقرب » بخورد تا پوست آن نازك و دانههايش شيرينتر شود بدين جهت معمولا انار را در اوايل يا اواسط برج « عقرب » ( آبان ) مىچينند ، هرچند در مهرماه نيز قابل خوردن مىباشد . از پوست انار كه رنگهاى مختلف دارد و به آن « نارپوست » ( نارپوس [ ت ]
nar pus [ t ]
) گفته مىشود در قديم براى رنگ آن در رنگرزى استفاده مىكردند . هستهء سخت ميان دانهء انار را - مانند هستهء دانهء انگور « تقشك
taqesk
» مىنامند « 2 » . انار از صادرات بيرجند است و بيشتر آن را به بلوچستان و سيستان صادر مىكنند .
هنگام چيدن انار را « انارچى » مىگويند .
هامش
( 1 ) . نك : باغها . صص 284 - 271 .
( 2 ) . اين واژه كه در بيرجند به هستههاى استخوانى دانههاى انار و انگور گفته مىشود در لغتنامههاى فارسى به صورتهاى « تكش ، تكژ و تكس » ضبط شده است .