مردم هم مىخورند . بهعلاوه پختهء آن را خشك مىكردند و مىكنند و از « پختيك / پختوك » آن در فصول ديگر و بهار و حتّى تابستان استفاده مىكردند . چغندر را در اواخر فروردين يا اوايل ارديبهشت ( حمل يا ثور ) مىكارند و در آبان از زمين درمىآورند ( مىكنند ) . زمان كاشتن چغندر را « چغندركار » و هنگام درآوردن آن از زمين را « چغندركن » ( چقندركه [ ن ]
coqondar ke [ n ]
) مىنامند .
يادداشت - در زمان پژوهش ما كشت چغندر قند در بيرجند معمول نبود ولى پس از ايجاد كارخانهء قند « اسدآباد » كشت اين چغندر در آن ناحيه معمول رشد و رواج يافت .
8 - 1 - پياز :
پياز يكى از موادّ غذايى پرمصرف مىباشد كه هم خام خورده مىشود و هم در پختن غذاهاى گوناگون از آن استفاده مىكنند بهويژه در پختن انواع « اشكنه » كه پياز از موادّ اصلى آنست . تخم پياز « 1 » را در اواخر برج حوت ( اسفند ) - حدود ده روز مانده به نوروز - مىكارند و در پاييز آن را از زمين درمىآورند و « برمىكنند » .
9 - 1 - سير :
سير نيز مانند پياز از موادّ پرمصرف غذايى مردم بوده و هست ، سير را در چلّهء كوچك زمستان مىكارند و در اواخر خرداد - همزمان با دروكردن جو - از زمين درمىآورند و « برمىكنند » .
10 - 1 - دانهها / حبوبات :
دانهها ( حبوبات / بنشن ) از مواد غذايى مهم و پرمصرف هستند مانند عدس ، نخود ، لوبيا ، ماش ، لنگاش و . . . حبوبات را در چلّهء كوچك زمستان مىكارند و در اواخر برج جوزا ( خرداد ) - در « جو درو » - درو مىكنند . اين دانهها بيشتر در روستاهاى اطراف كشت مىشد و در « كشمان » بيرجند كشت آن معمول نبود .
11 - 1 - زعفران :
يكى از مهمترين و بهرهبخشترين محصولات بيرجند زعفران بوده و هست . پياز زعفران را از اوايل بهار تا اواخر تابستان در زمين « مىنشانند » و گل آن را در برج عقرب ( آبان ) مىچينند
هامش
( 1 ) . پياز تخ [ م ]peyaz tox [ m ]: پياز تخم .