« قصبه » و ديگرى به اسم « كوشه » يا « عباسآباد » . از اينرو دو « كشمان » بزرگ هم داشت كه به نام اين دو قنات معروف بود . نخستين را « كشمانقصبه » و ديگرى را « كشمانكوشه » ( عباسآباد ) مىخواندند :
1 - 1 - كشمانقصبه :
مجموعهء زمينهايى را كه از آب قنات « قصبه » آبيارى مىشد « كشمانقصبه » ( كشمن قسبه
kesmon qasabe
) مىناميدند . اين كشمان به دو بخش اصلى تقسيم مىشد :
1 - 1 - 1 - كشمان سرده ( كشمن سردا
kesmon sorde
) :
كشمان سرده از شرقىترين نقطهء جنوب بيرجند آغاز مىشد و غربىترين حدّ آن راهى بود كه از كوچهء اسدى پس از گذشتن از منزل راغبى و باغ ارگ حسام الدّوله به سوى جنوب تا رود « پل باغ » ( پال باق
pale baq
) ادامه داشت . حدّ شمالى اين كشمان گذرگاه اصلى نهر « قصبه » و حدّ جنوبى آن رود پلباغ بود . كوچهء اسدى و دنبالهء آن تا رود « پلباغ » مانند يك نيمساز ، كشمان قصبه را به دو بخش تقسيم مىكرد كه بخش شرقى آن را « كشمان سرده » و بخش غربيش را « كشمان ته ده » مىگفتند . قسمت زيادى از زمينهاى اين كشمان به خيابان تبديل شده و در آنها ساختمان و خانه ساختهاند .
2 - 1 - 1 - كشمان ته ده ( كشمن تادا
kesmon ta de
) :
اين كشمان از غرب كوچهء اسدى تا رود « پلباغ » آغاز مىشد و به طرف غرب تا « كشمان كوشه » را فرا مىگرفت و حدّ شمالى و جنوبى آن مانند « كشمان سرده » همان نهر « قصبه » و رود « پلباغ » بود . اكنون مقدار زيادى از زمينهاى اين كشمان در خيابان رفته و در آنها ساختمان و خانه ايجاد شده است .
2 - 1 - كشمان كوشه ( عباسآباد ) :
اين كشمان كه در غرب و جنوب غربى كشمان ته ده واقع بود از آب قنات « كوشه » ( عبّاسآباد ) مشروب مىشد و مىشود . حدّ شمالى آن مظهر قنات كوشه و « لب جوى خران » و حدّ جنوبى آن رود « پلباغ » بود . در قسمتهايى از زمينهاى اين كشمان نيز خيابان و ساختمان و تأسيساتى ايجاد شده است .
يادداشت - اين كشمانها در زمانى كه از آن سخن مىگوييم بسيار آباد و سرسبز بود و در كنارههاى جوىهايشان درختهاى فراوان عنّاب وجود داشت كه عنّابى مرغوب بار