5 - 1 - 5 - مكتب كربلايى عباس خادم :
« كربلايى عبّاس » خادم و مؤذّن مسجد جامع « چهاردرخت » بود و خانهء مسكونيش در محلّهء « سرپشتهء پوزاردوزان » قرار داشت . وى در اين خانه مكتبى داير كرده بود كه دورانى چشمگير داشت و مورد توجّه مردم آن محلّه بود .
6 - 1 - 5 - مكتب ملّا غلام سورگى :
« سورگ » روستايى است در بيست كيلومترى جنوب شرقى بيرجند و در اوايل يكى از درّههاى رشتهكوه باغران . « ملّا غلام » از مردم اين روستا بود ولى در شهر اقامت داشت و مكتبدارى مىكرد . مكتبخانه « ملّا غلام » شهرت فراوان و شاگرد بسيار داشت .
7 - 1 - 5 - مكتب خديجه بيگم :
پدر « خديجه بيگم » ميرزا عبد اللّه نام داشته به همين جهت اين بانو را « خديجه بيگم ميرزا عبد اللّه » مىناميدند . « خديجه بيگم » ( باگم
begom
) از خانوادهء علم و فضيلت و تقوى و زنى ديندار و پارسا و پرهيزگار و تعليم ديده و « ملّا » بود از اينرو مورد توجّه خانوادههاى روحانى و علما و بزرگان شهر بود و بيشتر اين خانوادهها فرزندان - بهويژه دختران - خود را به مكتبخانهء او مىفرستادند . « خديجه بيگم » بجز خواندن قرآن فرايض و مسايل دينى را نيز به شاگردانش مىآموخت .
8 - 1 - 5 - مكتب كربلايى فاطمه :
« كربلايى فاطمه » بانويى باسواد ، « ملّا » و باتقوى و پرهيزگار بود . او در خانوادهاى روحانى كه پشت در پشت « عالم » بودهاند « 1 » ، پرورش يافته ، و مكتبخانهاش مورد توجّه مردم بهويژه متديّنان بود و شاگرد بسيار داشت و كودكان نزد وى علاوهبر خواندن قرآن ، ادعيه ، واجبات و مسايل دينى خود را فرا مىگرفتند .
9 - 1 - 5 - مكتب آخوند سلمى ( سلما ) :
« آخوند سلما » بانويى متديّن و پارسا و در كار تعليم قرآن ورزيده بود . مكتبخانهء او در منزل مسكونيش - در كوچهء نقيب - بود و شاگردانش بيشتر دختران بودند . « مكتب آخوند سلما » بسيار شهرت داشت .
هامش
( 1 ) . اين بانو خواهر مرحوم ميرزا محمّد حسين مهد مينا ( قاضى بزرگ و نامدار و مستشار ديوان عالى كشور ) بود .