پستهاى « فرزانه » كه در زمين پستى واقع بود - قرار داشت . معمولا در زمستانها و اوايل بهار مصرف آب قصبه در « كشمان » كم بود ، بهعلاوه آب « كوه باغران » هم به شهر مىآمد و به آب « قصبه » مىپيوست و در نتيجه مقدار آب افزونى مىگرفت و از مصرف « كشمان » زياد مىآمد .
اين آب را به « دشت بيرجند » كه در غرب شهر قرار داشت مىبردند و زمينهاى كشتشدهء آن را با اين آب آبيارى مىنمودند . آب براى رفتن به دشت از نقطهاى كه دو باغ مذكور در بالا ، در آن واقع بودند مىگذشت . در اين نقطه كه زمينها و باغ غربى آن ( فرزانه ) از زمينها و باغ شرقى ( كربلايى محمّد ) پستتر و پايينتر بود يك آسيا درست كرده بودند كه با اين آب كار مىكرد و در مدتى كه آب به « دشت » يا به اراضى زراعتى كشمان غرب آسيا برده مىشد آسيا با آن مىگرديد . اين تنها آسيابى بود كه در شهر بود .
2 - 1 - 1 - 12 - آسياى شوكتآباد ( ااسييا / ااسييوّ / شوّكتابا [ د ]
asiya sowkataba [ d ]
) :
اين آسياب در روستاى بزرگ و پرآب « شوكتآباد » كه در شرق بيرجند واقع است قرار داشت و آسياى بزرگ و نيرومندى بود كه با آب قنات اين روستا مىگشت و قسمت اعظم غلّات آن حدود را آرد مىكرد .
3 - 1 - 1 - 12 - آسياى حاجىآباد ( ااسييا / ااسييوّ / هاجىاابا
asiya hajiaba [ d ]
) :
« حاجىآباد » كه « كلاتهء حاجى » ( كلاتى هاجى
kelatey haji
) هم ناميده مىشد و مىشود روستاى بزرگ و آبادى است در چند كيلومترى غرب بيرجند . در اين روستا آسياب بزرگى بود كه با آب قنات آن كار مىكرد و بسيار پركار و تندكار بود كه بسيارى از غلّههاى مصرفى شهر را آرد مىنمود .
4 - 1 - 1 - 12 - آسياب پاى « بنددره » ( ااسييا / ااسييوّ / پا / پوّ / بنددره
asiya pa / pow bande dare
) :
اين آسياب در پايين پا و نزديك ديوارهء « بنددره » - در كنار درّه و در جوار كوه - ساخته شده بود و وقتى كه معمور بود با آبى كه از بند مزبور خارج مىشد مىگشت ولى بعدها متروك و بهتدريج ويران گرديد .