معروف بود و در حقيقت يك « سراى تجارتى » بود كه چند بازرگان در آن « حجره » داشتند و كالاهاى تجارتى آنان در انبارهاى آن نگهدارى مىشد . اين « سرا » با تغييراتى كه كرده هنوز باقى است و چون بعدها آن را « برادران گلشنى » خريدارى و نوسازى كردند به نام آنان « سراى گلشنى » ناميده مىشود .
2 - 1 - كاروانسراى سادسى « 1 » ( كاروسرا سادسى
karvesera sadesi
) :
اين كاروانسرا در همان بازار ملك - در ميانهء ضلع جنوبى آن - واقع بود . اين كاروانسرا كه كاروانسرايى نسبتا بزرگ بود به « ميرزا اسد اللّه سادسى » تعلّق داشت و به نام او خوانده مىشد .
اين كاروانسرا كارواننشين و به كاروانسراى سادسى 2 متصل بود .
3 - 1 - كاروانسراى سادسى 2 ( كاروسرا سادسى
karvesera sadesi
) :
اين كاروانسرا هم متعلق به همان « سادسى » بود و در غرب كاروانسراى قبلى او قرار داشت و كارواننشين بود .
4 - 1 - كاروانسراى سادسى 3 ( كاروسرا سادسى
karvesera sadesi
) :
اين كاروانسرا نيز به همان « سادسى » تعلّق داشت و در جنوب و پشت كاروانسراى قبلى او واقع بود و در آن رو به غرب و درست مقابل بازار « حاجى محمّد محسن » باز مىشد و يك سراى تجارتى بود . اين « سرا » تا وقتى كه « بانك شاهى » در بيرجند داير بود محلّ آن بانك بود و پس از تأسيس بانك ملّى ايران و تعطيل شدن بانك شاهى در بيرجند بانك ملّى ايران آن را اجاره كرد و نخستين شعبهء خود را در بيرجند در آن محلّ داير نمود « 2 » .
5 - 1 - كاروانسراى بلورى ( كاروسرا بلورى
karvesera boluri
) :
كاروانسراى بلورى كه يك سراى تجارتى بود در ضلع جنوبى بازار « حاجى محمّد محسن » - در ميانهء بازار - واقع بود و هنوز باقى است ولى داير و فعّال نيست .
هامش
( 1 ) . بهجز كاروانسراى ملك سه كاروانسراى ديگر هم در بازار ملك بود كه هر سه به « ميرزا اسد اللّه سادسى » تعلق داشتند و بعد از مرگ او به پسرانش ( برادران سادسى ) به ارث رسيدند . اين سه كاروانسرا را ما با شمارههاى 1 و 2 و 3 مشخّص كردهايم .
( 2 ) . كاروانسراهاى « سادسى » در سالهاى اخير تخريب گشته و به يك « پاساژ » بزرگ تبديل شده است كه هنوز كارهاى ساختمانى آن پايان نيافته است .