قسمت چهارم - مرودشت
پس از پيمودن عرض جلگهء خفرك به كوهستان رحمت ميرسند . اين كوه در سراسر جانب غربى جلگهء خفرك امتداد دارد و سوى ديگر يعنى جانب شرقى آن جلگهء بسيار مهم تاريخى و پهناور مرودشت واقع است - آثار معظم تختجمشيد هم در محلى از دامنهء شرقى همين كوه قرار دارد و چون پيش از آنكه وارد جلگه مرودشت شوند بويرانههاى استخر ميرسند لذا ذكر اجمالى ويرانههاى استخر را بر آنچه در جلگهء مزبور است مقدم ميشناسد .
1 - ويرانههاى استخر ( تختطاووس )
هنگاميكه جلگهء خفرك را پشت سر گذارند جادّه از پائين دامنههاى شمالى كوه رحمت ميگذرد و در اين موقع درّهء عريضى كه بين جلگههاى خفرك و مرودشت واقعست در سمت راست قرار ميگيرد - جانب شمالى اين درّه به كوهستان حاجىآباد و جنوب آن بكوه رحمت محصور بوده رودخانه پلوار كه بنام رود سيوند نيز خوانده مىشود از وسط آن عبور مىكند - ويرانههاى شهر استخر كه نام محلّى آن تختطاووس است در همين محلّ واقع گرديده دروازه سنگى آن سمت چپ كنار جادّه متصل به كوهستان جلبنظر مينمايد و آثار باروهاى خشتى در سمت راست پديدار است و چون برفراز ويرانههاى آن روند يك ستون سنگى و ديوارههاى سنگى عهد هخامنشى كه در دوران اسلام براى مسجد به كار رفته بود جلبنظر مينمايد و اثر مهمّ ديگرى بيرون از خاك ديده نميشود .
ضمن كاوشهائى كه در سالهاى 1311 تا 1318 از طرف هيئت علمى دانشگاه شيكاگو در ويرانههاى استخر به عمل آمد بقاياى ابنيه ادوار اسلامى و ساسانى و اشكانى و ظروف و آثار قرون اوّليهء هجرت كشف گرديد و پايهها و قطعات ستونهاى عهد هخامنشى كه در ساختمانهاى دورههاى بعدى به كار رفته بود هويدا شد و هر اندازه تجسّس گرديد اثرى از بناى دوره هخامنشى كه در محل اصلى خود باقى باشد