4 - كاخ داراى نقش انسان بالدار
بمسافت مختصرى در جانب شرقى كاخ بار كورش آثار بناى ديگرى برجا مانده است كه نقش انسان بالدار بر سنگ سفيد مهمترين نشانه و اثر موجود آن بشمار ميرود ( ش - 16 ) اين بنا مشتمل بر تالار بزرگ 8 ستونى بوده بر هريك از جوانب شمال و شرق و غرب آن در گاهى قرار داشته است و آثار ايوان و ابنيه ديگرى بيرون تالار ديده مىشود - نقش برجسته انسان بالدار بر سنگ سفيد در درگاهى شمالى واقع شده دو بال رو به بالا و دو بال رو به پائين حجارى كردهاند دستهاى انسان به حالت دعا رو باسمان بلند است و لباس بلندى مانند لباس عيلاميان كه تا قوزك پا ميرسد در بر دارد و تاجى مركب از سه گل بلند همچون تاجهاى مصر بر روى نقش دوشاخ ( شبيه شاخ قوچ ) بر سر او ديده مىشود - آنچه از كتب برميآيد بالاى اين نقش نام كورش ( مانند بالاى جرزهاى كاخ بار ) منقور بوده ولى از هفتاد و اند سال پيش نشانى از آن نمانده است .
قرائن امر مىرساند كه اين كاخ عبادتگاه پاسارگاد و قديمترين بناى اين محل بوده نقش برجسته فوق نيز قديمترين نقش دوران هخامنشى است .
5 - كاخ اختصاصى كورش
بمسافت كمى بيش از ربع كيلو مترى شمال عربى كاخ بار كورش آثار كاخ بزرگ ديگرى ديده مىشود كه وسيعترين كاخهاى پاسارگاد بشمار ميرود و مجموع وسعت آن 3427 متر مربع ( 44 * 5 / 77 ) بوده تالارى در وسط و ايوانهاى طولانى در جوانب شمالغربى و جنوبشرقى داشته است . تالار مركزى داراى 5 رديف در 6 رديف جمعا سى ستون از سنگ سفيد بوده ته ستونهاى چهارگوش زيباى آن با كفسازى عالى تالار نمونه گوياى سليقه و استادى فراوان بنياد گزاران كاخ بشمار ميرود ( ش - 17 ) در هريك از دو انتهاى تالار يك رديف پايه بمحازات ستونها ساخته بودند و مىرساند طاقنماها و شاهنشينهائى در دو جانب تالار وجود داشته است - ايوان جنوبشرقى داراى چهلستون در دو رديف و ايوان شمالغربى داراى 24