فرو افتادهء عمارات به نظر ميرسد بر اثر زلزله خراب شده باشد ، قلعهء ويرانى هم در نزديك كرانهء دريا وجود دارد كه ظاهرا بوسيلهء دهليز زيرزمينى به دريا ارتباط داشته ديوارهاى آن را از سنگ و ساروج ساخته بودند ، در ويرانههاى واقع در جزيرهء كيش ظروف سفالى و چينى و سكّههاى قديمى بدست ميآيد و مساجد متعدّدى هم در انجا وجود داشته است « 1 » .
جزيرهء هرمز در مدخل خليجفارس نزديك ساحل شهرستان بندر عبّاس از محلهاى تاريخى مهمّ ديگر خليج فارس بشمار ميرود كه بنوبهء خود در طول قرون متمادى حائز اهميّت فراوان بوده است - ذكر اين نكته مفيد به نظر ميرسد كه در زمان قديم شهر هرمز كه بناى آن را باردشير بابكان نسبت ميدهند « 2 » در داخل قسمتهاى ساحلى خاك ايران واقع بود و اهميّت فراوان داشت بطوريكه در قرن چهارم هجرى هم بندر كرمان و هم بندر سيستان بود و بگفتهء اصطخرى مسجد جامعى داشته منازل بازرگانان در روستاهائى است كه دو فرسخ تا شهر مسافت دارد بعدها كه هرمزنو در جزيره احداث گرديد هرمز كهنه جاى كيش را گرفت همانطور كه كيش جاى سيراف را گرفته بود و مهمترين بنادر تجارتى خليجفارس شد در سال 715 هجرى سلطان هرموز شهر قديم را كه در كنار دريا بود براى آنكه دزدان آن را پيوسته مورد تاختوتاز قرار ميدادند ترك كرد و هرموز نو را در جزيرهء معروف به جرون يا زرون كه تا كرانهء دريا يك فرسخ مسافت دارد بنا نمود در پايان قرن هشتم هجرى سپاهيان امير تيمور بشهرهاى ساحلى نزديك هرموز كهنه يورش آوردند و هفت قلعه را در آنجا تسخير كرده همه را سوزانيدند و محافظين آن قلاع بجزيرهء جرون گريختند شرف الدين على نام اين هفت قلعه را بدينقرار ذكر نموده است قلعهء مينا در هرموز كهنه - قلعهء تنگ زندان - قلعهء كشگك - حصار شميل - قلعهء منوجان
هامش
( 1 ) رسالهء نظرى بايران و خليجفارس ص 99
( 2 ) رسالهء نظرى بايران و خليجفارس ص 101