[ چند اثر تاريخى شمال فارس ]
آسپاس ( تپههاى ماقبل تاريخ نزديك آن ) ، چشمه ناز ( تنگ جلو ) ، كومه ( تل شاهى - تل وزيرى ) ، قلعه مختار خان ، داش قلعه سى يا دژ بهمن ، سميرم ، كوشك زرد ، ابرقو وهك ، مائين ( منطقهء ابرج ) ، ملك آباد ( بلوك كامفيروز - سد درودزن - ميل تنگ دختر ) كوشگك ، كوه ايوب در گزارش مورخ 19 / 7 / 41 آقاى كريمى چنين نوشته شده است :
« اينك بهترتيب مناطقى كه مورد بازديد و بررسى و عكسبردارى و گمانهزنى قرار گرفته است بشرح زير گزارش ميگردد :
« 1 - آسپاس :
اولين نقطهاى كه بازديد شد آسپاس تقريبا در 22 فرسخى مغرب ده بيد قرار داشت در بين راه ده بيد به آسپاس نزديك حسنآباد تپّهاى بود كه تكّه سفالهائى از ظروف ماقبل تاريخ در اطراف آن ديده ميشد ولى بعلّت كوچكى تپّه و نبودن كارگر مورد گمانهزنى قرار نگرفت .
« در آسپاس باطلاق معروف به گور بهرام گور و تپه سيد عبد اللهى مورد بازديد واقع شد اين تپّه كه در 3 كيلومترى آسپاس قرار دارد خاكبردارى شده و زارعين خاك آن را براى زراعت بردهاند تكّه سفالهاى زيادى همزمان تل با كون ( 3500 ق . م ) در اطراف آن ديده ميشد .
« در 6 كيلومترى جنوب آسپاس نيز چند تپّه در محوّطهء وسيعى جلبتوجّه ميكرد كه حاكى از وجود شهرى در ابتداى اسلام بود و تكّه سفالهاى اطراف آنها مؤيّد اين موضوع بود .
« در جوار آسپاس دهى بنام بابائى واقع شده كه داراى تلى به قطر 50 متر و ارتفاع 20 متر بود و قطعات سفال مكشوف در آن مربوط به اواخر عهد ساسانى و اوائل دورهء اسلامى است . همچنين در نزديكى اين تپّه و در مغرب چشمهاى كه معروف به چشمهء سلاطين مىباشد تپّهاى بنام پهلوانى نظير تل بابائى مورد