سبزآباد و در برزخ بين شبه جزيرهء بوشهر و كرانهء خليجفارس موجود است - در افواه مردم چنين شهرت دارد كه راهرو و زيرزمينى بسيار عريضى در ازمنهء قديم ويرانههاى ريشهر را با تلپىتل مربوط ميساخته است و در سالهاى پيشين هنگام احداث راه بين بوشهر و سبزآباد به آثار راهرو زيرزمينى مزبور كه منتسب بعهد اردشير بابكان مىباشد برخوردهأند .
آباديهاى بهمنى و دستك و دوّاس و رونى و سرتل و چند آبادى ديگر نيز به مسافتهاى كم يا زياد در شمال و مشرق و جنوبشرقى ويرانههاى ريشهر يعنى در داخل شبه جزيرهء بوشهر قرار دارد و ويرانههاى باستانى بنام شاهنشين نيز بين آباديهاى ريشهر و رونى واقعست كه آثار قلعهء آن هنوز باقى و پديدار مىباشد و رويهمرفته با مختصر توجّه ميتوان به خوبى پى برد كه تمام شبه جزيرهء بوشهر بدليل استعداد و موقعيّت طبيعى از قديمترين ازمنه تا دوران حاضر شايستگى و ظرفيّت همهگونه آبادانى را بطور فراوان داشته و دارد .
طبق يادداشتى كه از روى اسناد موجود در كتابخانهء دفتر امور هندوستان واقع در لندن تهيه گرديده و نسخههاى متعددى از روى آن عكسبردارى گشته نسخهاى هم بلطف دوست دانشمندم جناب آقاى دانش نوبخت به اختيار اينجانب گذارده شده است از ماه ژوئيه 1838 تا ژانويه 1842 ميلادى ( مطابق با 1253 تا 1257 هجرى قمرى كه مصادف با جنگ ايران در هرات و گرفتاريهاى ناشى از آن در بوشهر و جزيرهء خارك بوده است ) از طرف كمپانى هند شرقى ناوگانى با نيروى دريائى قابل ذكر بجزيرهء خارك اعزام و در آنجا مستقر گرديده بود و تعداد 64 نفر افسران و درجهداران و سربازان انگليسى از نيروى مزبور در طول قريب چهار سال اقامتشان در آن جزيره فوت نمودهاند و گورستانى در آنجا از اين درگذشتگان كه سنين عمرشان از 32 تا 49 سال بوده وجود داشته است و چون تفصيل اين موضوع با هدف كتاب حاضر ارتباطى ندارد توضيح زياد در اينباره مورد نمييابد و تنها اشاره به اين واقعه را از لحاظ آنچه در جزيرهء خارك گذشته بوده است كافى ميداند .
30 - توضيحات مربوط به تعدادى تصاوير از آثار تاريخى فارس و مناظرى از نقاط مختلف آن استان
در مدتى كه چاپ كتاب انجام ميگرفت عكسهاى مختلفى كه قبلا در دسترس نبود و بتدريج بوسيلهء برخى شخصيتهاى علاقهمند به اختيار نويسندهء كتاب گذارده شد يا توسط بعضى عكاسان باذوق فراهم آمده بود و در دسترس قرار گرفت و چند عكس نيز از ميان عكسهائى كه ضمن مسافرتها و مأموريتهاى مختلف در فارس گردآورى نموده بودم مناسب درج در آخرين قسمت