فارغان از توابع حاجىآباد ( سعادتآباد ) بندرعبّاس است « 1 » و همچنين ويرانههاى موسوم به قلعه بهمن در سه كيلومترى فورگ و دو بناى مهمّ عهد ساسانى واقع در تنگ چكچك بين رستاق و فورگ كه يكى از آنها قصر دختر نام دارد و ديگرى را آتشگده ميخوانند مربوط به قلمرو فرماندارى كلّ بنادر و جزائر بحر عمّان بوده بيرون از حوزهء فعلى استان فارس واقع ميگردد ليكن آثارى كه در شهرستانهاى مربوط بفرماندارى كلّ بنادر و جزائر خليجفارس قرار دارد و با شهرستانهاى جنوبى فارس مجاور و مربوط مىشود يك قسمت ضمن آثار شهرستان لار و قسمتى هم در فصل چهارم ضمن توضيحات راجع به فيروزآباد مذكور ميگردد و در آخرين فصل كتاب نيز دربارهء آثار تاريخى بندر بوشهر و جزيرهء خارك اطّلاعاتى مرقوم ميرود .
آقاى پرفسور واندنبرگ كه در بهار سال 1336 به نواحى جنوبشرقى فارس و لارستان مسافرت نمود ، در زمستان 1338 هم به نواحى واقع در مشرق لار و قسمتهاى ديگر خاك فارس عزيمت و در آن نقاط تحقيقات علمى كرده موّفق بكشف آثار تاريخى گرديد كه تا آنوقت ناشناس مانده بود بدينلحاظ مناسب ميداند قسمتهائى از گزارشهاى دانشمند مزبور را دراينباره كه يك قسمت ضمن سخنرانى خود در بيست و چهارمين كنگرهء خاورشناسان در مونيخ ( منعقده در شهريورماه 1336 ) ايراد كرده و قسمت ديگر را از راه همكارى و تشريك مساعى صادقانه بر اثر تقاضاى اينجانب در اختيار نگارنده گذارده است در اينمورد نقل نمايد .
استخراج از گزارش آقاى پرفسور واندنبرگ در بيست و چهارمين كنگرهء خاورشناسان در مونيخ :
« . . . . . دسترسى به اين ناحيهء دورافتاده در پرتو پشتيبانى آقاى سامى و مساعدت ژاندارمرى ايران امكانپذير شد و مراتب امتنان خود را از مساعدت ژاندارمرى ابراز مينمايد ، از شيراز باتّفاق راهنماى خود عليمراد برزو با همراهى اسكورت
هامش
( 1 ) آثار اخير الذكر در زمستان 1338 ضمن مسافرت تحقيقى آقاى پروفسور واندنبرگ كه باتفاق آقاى على مراد برزو از كاركنان بنگاه علمى تختجمشيد بنواحى واقع در مشرق لارستان صورت گرفت كشف گرديده است و به شرحى كه توضيح داده شد خارج از استان فارس و شهرستان كنونى لار واقع مىباشد و بدينلحاظ از توضيح دربارهء آنها در اين مورد خوددارى مينمايد .