در سنگ نقر شده از پائين كه به بالا نظر افكنند محلّ تماشاست و چون در آن غرف پا نهند مقام حيرت ، تمام دخمه بوده كه اموات را در آنها ميگذاردهاند و خطوطى در آنها ديده نمىشود يكى از آن دخمهها بسيار وسيع و گشاده است و مثل بازار طولانى جز بمدد چراغ در آن نتوان گردش نمود بعضى برآنند كه انتهايش ديده نشده است زيرا كه بسى هولناك و بيم هلاك است ، مىنمايد كه آن دخمهها قبور سلاطين باشد .
بناى قديمى اسلامى بنام بقعهء خليفه نيز در بلوك خفر هست كه چون اطلاع راجع به آن تا هنگام چاپ اين فصل آماده نبود در قسمت ذيل كتاب مذكور ميگردد .
4 - سروستان
سروستان بمسافت 84 كيلومترى مشرق شيراز است و جادّهء آن از پل فسا منشعب گشته بجانب چپ ميرود و از كرانهء جنوبى درياچه مهارلو ميگذرد .
در سروستان دو بناى تاريخى مهمّ وجود دارد يكى كاخ عهد ساسانى كه در محلّ بنام قصر ساسان خوانده مىشود و ديگرى مزار شيخ يوسف سروستانى .
كاخ ساسانى
اين كاخ بمسافت قريب 9 كيلومترى جنوبغربى سروستان واقع گرديده است و هنگاميكه از شيراز بسروستان ميروند بمسافت زيادى پيش از رسيدن بسروستان سواد آن از دور در جانب جنوب پديدار مىباشد ، بناى معظمى است از سنگ و گچ ساختهشده گنبدها و ايوانها و اطاقها و دهليزهاى متعدّد دارد ( ش 150 و 151 ) و از آثار بهرام گور يا بهرام پنجم ساسانى ( 420 تا 438 ميلادى ) است « 1 » كه بوسيلهء مهرنرسى وزير معروف او كه صدارت يزدگرد اوّل و يزدگرد دوّم را نيز عهدهدار بوده ساختهشده است ، از سال 1335 شمسى تعميرات مفصّل و اساسى اين كاخ بوسيلهء باستانشناسى فارس انجام مىشود ( ش 152 ) - ناهمواريهاى زمينهاى مجاور نشانهء ابنيهأى است كه در حولوحوش آن بنياد نهاده بودند ، اين بنا در تاريخ 24 شهريورماه 1310 ذيل شمارهء 23 در فهرست آثار تاريخى ايران بثبت رسيده است .
هامش
( 1 ) كتاب باستانشناسى ايران قديم تأليف پرفسور واندنبرگ چاپ ليدن 1959 ص 47L . Vander Berghe . Archeologie de l'Iran Ancien Leiden 1959 p . 47