مجلد تأليف و به چاپ رسيد كه الحق كتابهايى ارزنده و قابل توجه مىباشد و اگر همان كتابها تكميل و تصحيح و تجديد چاپ شود و به قيمت مناسب در اختيار طالبين قرار گيرد كارى بسيار شايسته است .
در هر حال نوشتن تاريخ و جغرافياى يكيك شهرها و ديهها و آشنا كردن عموم طبقات به وضع علمى و ادبى و تاريخى هر محل از ضروريات است كه بايد مورد توجه اولياء امور و بخصوص نويسندگان محقّق قرار گيرد . « 1 »
به نظر شما محقّق چه خصوصياتى را بايد دارا باشد ؟ راجع به اين موضوع در قرآن و احاديث و كلمات بزرگان مطالبى يافت مىشود كه از هر جهت كامل و كافى و ضرورى به نظر مىرسد . براى نمونه :
1 - از ابن سينا نقل شده است كه : « كلّما قرع سمعك فذره فى بقعة الامكان » .
يك محقّق خوب بايد آنچه را مىشنود و هرچه را مىخواند ممكن الوقوع دانسته و در اطراف آن با كليّه وسائل تحقيق كند و هيچگاه بدون تأمل در موضوع اظهار نظر نفيا يا اثباتا نكند كه در هر دو حال اگر خلاف آن ظاهر شود تمام گفتهها و نوشتههاى ديگر او نيز بىاعتبار مىشود .
2 - از جملات و كلمات منطقى است كه : « الخبر يحتمل الصدق و الكذب »
اين جمله بيانگر مطلب اوّل است كه هر خبرى ممكن است درست يا نادرست باشد محقّق نبايد به مجرّد آنكه مطلبى را از كتابى ديد و از شخصى شنيد ولو آنكه آنكس مورد وثوق و اطمينان باشد آن را قبول كند و يا تحقيق نكرده آن را ردّ كند و يا بدون دليل بپذيرد . علّامه مجلسى رضوان اللّه عليه در رساله اعتقادات مىفرمايد :
هامش
( 1 ) - انجمن آثار ملى نيز آثار پرارزشى دربارهء شهرهاى مختلف كشور انتشار داده كه كمك بسيارى در شناخت تاريخ و سوابق فرهنگى اين شهرهاست ( مصاحبه كننده ) .