خواجه ملك كه در مجاورت مسجد شيخ لطف إله بنا شده بود و از آثار قبل از صفويه بوده است و مدت زمانى در اصفهان مركز بحث و تحقيق بوده و بيشتر علما و دانشمندان و مدرسين مشهور عهد صفويّه از آن بيرون آمدهاند . يكى از دانشمندان عصر بنام مولانا محمّد زمان تبريزى در كتاب خود موسوم به « مزايد الفوائد » شرح حال جمعى از فضلا و علمايى را كه در اين مدرسه تحصيل مىكرده و بعدا صيت شهرتشان اطراف و اكناف را گرفته بود ، بيان كرده است . مدرسه خواجه ملك در زمان شاه عباس بزرگ هنگام بناى مسجد شيخ لطف إله تعمير شد و مدرس آن به عهده شيخ لطف إله ميسى عامل واگذار شده است . علت از بين رفتن اين مدرسه كه بسيار بزرگ بوده ، يكى ساختن مسجد شيخ لطف إله در كنار آن و ديگر ساختمان مدارس معروف در دوره صفويّه است كه موجب از رونق افتادن اين مدرسه گرديده ، شاه عباس صفوى در ابتداى سلطنت خودش در صدد ساختمان محلى براى مشورت با علما بود و نيّت ديگر او داشتن يك مسجد خصوصى براى خاندان سلطنت بود . بدين سبب در خلوت جنوب مدرسه خواجه ملك ، مسجد شيخ لطف إله را بنا مىكند و يكى از علل نداشتن صحن براى مسجد ، وجود صحن بزرگ مدرسه خواجه ملك در كنار آن بوده است . ديگر از دانشمندان و مدرّسين اين مدرسه ملّا عبد اللّه و آقا حسين خوانسارى بودهاند كه دانشمند اخير الذكر در زمان شاه سليمان صفوى مىزيسته و بسيار در او نفوذ داشته است و حجرهى او در جنوب مدرسه خواجه ملك چسبيده به گنبد شيخ لطف إله بوده است . امروزه تنها قسمتى از اين مدرسه بنام « سراى بيگدلى » در خيابان حافظ وجود دارد . « 1 »
هامش
( 1 ) - بنابر تحقيقات استاد مهدوى اگر بپذيريم كه اين مسجد در جنوب به مسجد شيخ لطف اللّه و شمال آن به محدودهى فعلى « سراى بيگدلى » ( در خيابان حافظ ) مىرسيده ، اين امر نشانگر وسعت و عظمت اين -