مرحوم سيّد نعمت اللّه جزايرى معلوم مىشود كه ميرزا تقى فرزند محمّد باقر دولتآبادى در سال 1071 هجرى قمرى اين مدرسه را جهت سيّد جزايرى بنا نموده است و هيچگونه اشارهاى به حوّا بيگم نيست ، بنابراين بايد گفت مدرسه حوّا بيگم در نزديكى كاروانسراى حوّا بيگم ( عوام آن را حبّه بيگم مىگويند ) در جنب بازارچه و مسجد جامع جعفر آبادهاى بوده است و غير از مدرسه ميرزا تقى دولتآبادى مىباشد . حوّا بيگم دختر شاه عباس كبير مىباشد . در تاريخ پنجشنبه پانزدهم شوال المكرم سال 1393 قمرى با يكى از فضلا كه در سابق ساكن بازارچه حاج محمّد جعفر آبادهاى بود درباره مدرسه ميرزا تقى صحبت شد ، ايشان اظهار داشتند كه من در زمان كودكى به اتفاق پدرم - كه از علماى محل بود - به مدرسه ميرزا تقى كه در تصرّف حاج شيخ حسن بود ، مكرّر مىرفتم . مدرسه بسيار بزرگى بود و در دو طرف دو حياط خلوت داشت ، و معروف بود كه مدرسه چهار در خروجى داشته يكى در كوچه آردفروشان كه به يكى از اين خلوتها باز مىشد و ظاهرا همان مدرسه حوّا بيگم بوده كه به مدرسه ميرزا تقى راه داشته و بعدا هر دو باير و خراب شده است . ضمنا نامبرده اظهار مىداشت كه در اسپريس چاهگاه مدرسه سنگ نبشته بزرگى را از زير خاك درآوردهاند كه مربوط به مدرسه بود ليكن در آن تاريخ سنّ من ، مقتضى آن كه مطالب را بخوانم و در خاطر بسپارم ، نبود و اكنون معلوم نيست آن سنگ نبشته چه شد و در كجا مىباشد . « 1 »
هامش
( 1 ) - اين مدرسه را به هرحال به مناسبت نام بانى آن مدرسه ميرزا تقى و به مناسبت مدرس عظيم الشأن آن - سيّد نعمت اللّه جزايرى - مدرسهى سيّد جزايرى ، در وجه تسميهى مدرسه به نام حوّا بيگم ، نظريات گوناگونى ابراز شده است : در سال 1404 ه . ق . وقتى آيت اللّه حاج سيّد حسن فقيه امامى مدرسه را از دست ساكنين تحويل گرفتند و به بازسازى آن پرداختند ، در حين حفّارى سنگ وقفنامهى مدرسه و موقوفات آن پيدا شد و معلوم گرديد واقف اصلى مدرسه ميرزا تقى بن محمّد باقر دولتآبادى مىباشد -