نقاشى و اشيا و آثار ديگر است . ( - تصوير شمارهء 17 ) . مجموعهء فرامين پادشاهان ايران مبنى بر آزادى ارامنه از لحاظ كسب و كار و اجراى مراسم دينى كه زينتبخش يكى از سالنهاى موزهء جلفا شده است ، جزء آثار ارزندهء اين موزه است . از توابع اين كليسا كتابخانهاى است كه قريب ده هزار جلد كتاب دارد و در بين آنها تعداد زيادى نسخ خطى به زبان ارمنى با تذهيب و جلد نفيس جلب توجه مىكند .
قبرستان ارامنه در جنوب جلفا و در دامنهء كوه صفّه قرار دارد .
كتيبههاى ارمنى كه بر سنگهاى يكپارچهء قبور نقش بسته است ، هويت مدفونين و مشاغل آنها را تعيين مىكند . بعضى از اروپاييان مشهور و نمايندگان تجارتى ممالك اروپايى در قرن هفدهم ميلادى و بعضى از سفراى خارجى در اين قبرستان مدفون شدهاند . در سالهاى اخير يكى از ارمنيان علاقهمند جلفا ، به نام آبراهام گورگنيان ، تعدادى از كتيبهها و نقوش سنگهاى مهم قبور ارامنه را نقاشى كرده و مجموعهء جالبى فراهم آمده است كه در يكى از اتاقهاى جنب كليساى وانك در معرض تماشاى سيّاحان قرار دادهاند و ما در اينجا به عنوان نمونه چند كتيبه را نقل مىكنيم :
هاراطون ، كشيش هوانيان ، نويسندهء تاريخ جلفا ، مدفون در قبرستان ارامنهء جلفا ، تاريخ وفات 1871 .
راهب و پيشواى كليسا ، خاچاطور كيسارانسى ، مؤسس چاپخانهء ارامنه در ايران ، مدفون در كليساى وانك ، تاريخ وفات 1646 .
خليفه داويد ، كه با جمعآورى اعانه از اهالى اقدام به تجديد ساختمان كليسا نموده است ، مدفون در كليساى وانك ، تاريخ وفات 1683 .
خليفه موسس ، كه در سال 1706 اقدام به كاشيكارى اطراف كليسا نموده ، در سال 1725 وفات كرده و در كليساى وانك مدفون است .
خواجه آوديك ، مؤسس نمازخانهء مريم ، مدفون در كليساى مريم ، تاريخ وفات 1639 .
اصفهان ( فارسى ) — صفحة 174
مساهمون: لطف الله هنرفر
ص١٧٤