دربارهء گرگان و استرآباد كتاب مشهور ه ل . رابينو كه به زبان انگليسى انتشار يافت « 1 » از مهمترين آثار و در انتهاى متن عدهاى از كتيبهها و وقفنامهها مندرج است . ( لندن ، 1928 ) از آثار ديگرى كه دربارهء گرگان نوشته شده است اين كتابها را بايد برشمرد .
1 . دشت گرگان ، تأليف عبّاس شوقى ، تهران ، 1314 .
2 . جغرافياى نظامى گرگان و درياى خزر ، تأليف على رزم آرا ، تهران ، 1320 .
3 . جغرافيا و جغرافياى تاريخى گرگان و دشت ( طبيعى ، تاريخى ، سياسى ، اقتصادى ) ، تأليف اسد اللّه معينى [ تهران ، 1344 ] .
4 . گرگان و دشت در چهل سال اخير ، تأليف ابراهيم و خشورى [ تهران ، 1345 ] .
5 . گرگان سرزمين طلاى سفيد ( ياد بود جشن فرخندهء تاجگذارى آبان ماه 1346 ) [ گرگان ، 1346 ] .
نيز بعضى رسائل خطى ديگر از دوران قاجاريه بمانند رسالهء تعداد نفوس و خانوار استرآباد در دست است كه بايد روزگارى به چاپ برسد .
ناگفته نبايد گذاشت كه آقاى ذبيحى از مطّلعترين افراد دربارهء گرگان است و مردى كتابشناس و فاضل و علاقهمند است و مجموعهاى كه از ترانهها و لغات و فلكلور آن سامان جمعآورى كرده گنجى كم مانند است .
از طرف ايشان اين اجازه را دارم كه از زحمات آقاى محمد تقى دانش پژوه در تصحيح كتاب سپاسگزارى كنم .
كامرانيه ( شميران ) ، 15 فروردين 1348
ايرج افشار
هامش
( 1 ) . ترجمهء فارسى آن توسط وحيد مازندرانى در سلسلهء انتشارات بنگاه ترجمه و نشر كتاب ( تهران ، 1336 ) منتشر شده است .