و مردم پراكندهء آن بدين وضع نابسامان فعلى دچار نمىشدند . اگر ما انجمن ايالتى و ولايتى مىداشتيم و براى رسيدن به كارهاى مردم نمايندگانى از خود مىگماشتيم در آنصورت گرسنگى و بيكارى در اين سرزمين به چشم نمىخورد .
در يكى از شعارها چنين مىنويسد : در مدارس ابتدائى آذربايجان تا سه كلاس اول درسها به زبان آذربايجانى و از آن ببعد به زبان دولتى يعنى فارسى توأم با زبان محلى تدريس خواهد شد . تشكيل دار الفنون ملّى در آذربايجان يكى از هدفهاى اساسى فرقهء دموكرات مىباشد . ملّت ما هميشه براى حفظ ويژگيهاى ملّى خود تلاش و مبارزه كرده است .
چنان كه در بيانيهء فرقه قيد شده ما هم بايد به زبان مادرى خود مالك شويم و روشن است كه جوانى كه با زبان و تربيت مادرى بزرگ شود بر وطن و بر خلقش وفادار مىماند .
يكى از خواستهاى فرقهء دموكرات اينست كه در آذربايجان كارخانهها تأسيس شود و معادن شروع به كار نمايند و از بحرانهائى كه زائيده بيكارى است جلوگيرى شود . شهرها و روستاها آباد گردد و مدنيت ملّى آذربايجان پيشرفت كند .
ما در عين آنكه ايرانى هستيم هرگز از آذربايجانى بودن خود دست بر نخواهيم داشت . كارگر ، دهقان ، مالك ، مستخدم ، اصناف ، تاجر ، روشنفكر و الخ . . . همه فرزندان و زادهشدهء اين خاكيم . همه آذربايجانى هستيم . زبان ، آداب و رسوم همه ما يكى است . آذربايجان مادر ماست . و لذا ما تمام برادران اردبيلى خود را ، براى تلاش در اين راه و گرد آمدن در فرقهء دموكرات و نجات كشور از اين فلاكت و بدبختى دعوت مىنمائيم . از طرف روشنفكران اردبيل . 13 / شهريور / 1324 » « 1 » .
با اعلام رسمى تشكيل فرقه فعاليتهاى علاقمندان بطور علنى آغاز گشت و نهتنها كسانى كه در حزب توده عضويت داشتند بلكه آزاديخواهان بنام و اصلاحطلبان نيكانديش نيز حركت در خط مشى سازمان جديد را وجههء همت خود ساختند و براى گسترش آن تلاش بيشترى به عمل آوردند . امّا طولى نكشيد كه تيرهاى آرزوهاى آنها
هامش
( 1 ) - روزنامهء آذربايجان . دورهء دوم ، شماره 4 ، مورخ 22 شهريور 1324 .