تشكيل اولين مجلس ملى آذربايجان و برنامهء دولت خودمختار آن :
اعلاميهء مزبور در دو زبان تركى و فارسى انتشار يافت و نسخى از آن به دولت ايران و سفارتخانههاى كشورهاى خارجى در تهران ارسال شد و متعاقب آن مقدمات انتخاب نمايندگان براى تشكيل مجلس ملى و محلى فراهم گرديد . اين انتخابات روز 12 آذرماه 1324 پايان يافت و نمايندگانى از هرمنطقه تعيين شدند . اينان در تبريز گرد آمدند و روز چهارشنبه 21 آذرماه اولين مجلس ملّى آذربايجان را تشكيل دادند .
گشايش رسمى مجلس ملّى با شركت 75 نماينده و جمعى از مدعوين ، ساعت 9 صبح صورت گرفت و نظام الدين رفيعى با عبارت
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ » *
آن را افتتاح نمود . نخست هيئت رئيسهء موقت انتخاب شد . آنگاه آئيننامهء داخلى آن مطرح گشت و بتصويب رسيد و پس از انتخاب هئيت رئيسهء دائم ، آقاى سيد جعفر پيشهورى ، صدر فرقهء دموكرات آذربايجان ، براى تشكيل دولت تعيين گرديد و او بعدازظهر همانروز اعضاى دولت خود را بمجلس معرفى و برنامهء كار آن را عرضه نمود . ما ترجمهء فارسى اين برنامه را ، كه به زبان تركى در شماره 1476 مورخ شنبه 24 آذرماه 1324 روزنامهء جودت اردبيل درج شده است ذيلا نقل مىنمائيم :
« دولت ملى آذربايجان براى تحقق بخشيدن بآرزوهاى خلق آذربايجان در باب اعمال خودمختارى ملّى و تأمين موجبات پيشرفت و رفع احتياجات عمومى آنها وظايف زير را مهمترين هدف و برنامهء خود قرار مىدهد :
1 - اتخاذ تدابير مؤثر براى شناسائى جهانى حكومت خودمختار و ملى آذربايجان و تأمين موجبات دوام و بقاى آن و مذاكره با مقامات صلاحيتدار با لزوم احتراز از خلل وارد كردن باستقلال و تماميت ايران و برقرار ساختن دولت ملّى آذربايجان بر اساس اصول دموكراسى و مبارزه با مشكلاتى كه در اين راه ممكن است پيش آيد .
2 - برپاى داشتن خودمختارى ملّى بر اساس محكم و استوار و اقدام سريع بانتخاب انجمنهاى ولايتى به منظور نزديكى هرچه بيشتر مردم با اين خودمختارى و سپردن كارهاى محلى بدست آنها .
3 - انجام سريع انتخابات انجمنهاى شهر به منظور عمران و آبادى شهرها و تنظيم امور آنها بر پايههاى صحيح و اصول دموكراتيك .
4 - انتخاب فرمانداران و شهرداران از معتمدين و آزاديخواهان محلى به منظور جلوگيرى از اعمال