جهان آمريكا ، انگليس ، اتحاد جماهير شوروى ، فرانسه و چين « 1 » مراجعه كرده در خواستهاى مشروع و قانونى خود را ، كه رئوس آنها در مواد زير قيد شده است ، اعلام نمايد :
1 - مردم آذربايجان در اثر علل و حوادث بيشمار ، كه ذكر آن از گنجايش اين اعلاميه خارج است ، داراى مليت ، زبان ، آداب و رسوم و خصوصياتى است كه به او حق مىدهد مانند تمام ملل عالم با مراعات استقلال و تماميت ايران ، طبق منشور آتلانتيك در تعيين سرنوشت خود آزاد و مختار باشد .
2 - نظر بعلاقه و روابط فرهنگى ، اقتصادى و سياسى كه ملّت آذربايجان با مردمان ساير ولايات ايران دارد ، و نظر بفداكارىهاى بيشمارى كه آذربايجانيان در تأسيس و ايجاد ايران كنونى بخرج دادهاند ، در واقع مؤسس آن بودهاند . « 2 » بنابراين براى حفظ استقلال و تماميت آن بهيچوجه حاضر نيستند تقاضاهاى مشروع خود را روى اساس تجزيهء آن قرار داده بمرزهاى آن خلل وارد سازند .
3 - ملّت آذربايجان با تمام قواى خود خواهان رژيم دموكراسى است كه در ايران به شكل مشروطيت و حكومت ملّى مىباشد .
4 - ملّت آذربايجان مانند ساكنين تمام نقاط ايران در ادارهء امور اجتماعى و حكومت مركزى با فرستادن نمايندگان خود بمجلس شوراى ملى و اداى ماليات عادلانه شركت خواهد نمود .
5 - ملّت آذربايجان رسما و علنا اعلام مىدارد كه مانند ساير دول زندهء عالم حق دارد براى ادارهء امور ملّى و داخلى خود ، با مراعات استقلال و تماميت ايران ، حكومت ملّى محلّى تشكيل دهد و اين حكومت بتواند با رعايت استقلال و تماميت ايران ، آذربايجان را طبق اصول دموكراسى و حاكميّت ملى اداره كند .
6 - ملّت آذربايجان در راه آزادى و دموكراسى زحمات فراوان كشيده و قربانيهاى بيشمار داده است . بنابراين مىخواهد حكومت خودمختار او بر اساس دموكراسى حقيقى استوار شود . از اينجهت طبق نظامنامهء داخلى ، كه بتصديق كنگرهء ملّى رسيده است مجلس ملى و داخلى خود را انتخاب مىنمايد و نيز لازم مىداند كه حكومت ملى آذربايجان از ميان نمايندگان مجلس ملّى انتخاب شود و در مقابل آن مسئول باشد .
هامش
( 1 ) - اين پنج كشور بعنوان دول معظم جهان در شوراى امنيت سازمان ملل عضويت دائم دارند و از حق « و تو » برخوردارند . يعنى اگر شوراى امنيت با اكثريت قاطع امرى را تصويب كند كافى است كه يكى از اين پنج كشور با آن مخالفت نمايد و بدينسان تصميم متخذه را كان لم يكن سازد . اين امر مورد اعتراض دولتهاى ديگر مىباشد ولى اعتراض آنها كه لازمهء تغيير اساسنامهء سازمان ملل است ، به جائى نرسيده است .
( 2 ) - گفتار ما را در اينباب در صفحهء 81 جلد اول اين كتاب ملاحظه فرمائيد .