در آن تاريخ هنوز نمايندگان دورهء 14 مجلس شورايملى در آذربايجان و كردستان و زنجان انتخاب نشده بودند . فرقه خواستار آن گرديد كه هر چه زودتر انتخابات عمومى در اين نقاط نيز صورت گيرد و نمايندگان مردم اين مناطق با حضور در مجلس ، در تعيين سرنوشت كشور شركت نمايند . ولى اين امر موضوع بسيار مهمى براى اولياى آن روز ايران بود و آنها را به سختى نگران مىنمود . زيرا اگر چنين كارى صورت مىگرفت و نمايندگان اين نواحى وسيع ، كه از لحاظ تعداد هم معتنابه بودند ، با نفوذ فرقه انتخاب گشته به مجلس راه مىيافتند ، در شرايط نابسامان آن روز ، سياست عمومى ايران و منطقه را دگرگون مىساختند . اين بود كه كهنهكاران سياسى دست به كار شدند و با بتصويب رسانيدن طرحى در مجلس شورايملى از اين كار جلو گرفتند . اين طرح در جلسهء مورخ 29 آبانماه 1324 خورشيدى بتصويب رسيد و بموجب آن انتخابات در نقاطى كه تحت اشغال نيروهاى خارجى بود تا خروج ارتشهاى بيگانه مسكوت ماند .
تشكيل كنگرهء ملّى يا مجلس مؤسسان آذربايجان :
تصميم مجلس موجب آن گرديد كه خود فرقه در ولايات و بخشها دست بانتخاب نمايندگانى زد تا آنها بعنوان منتخب مردم آذربايجان به صورت مجلس مؤسسان گردآيند و اصول حكومت ملّى و خط مشى كارها را تعيين كنند . انتخابات بسرعت صورت گرفت و از تمام آذربايجان هفتصد نفر انتخاب شدند . مجلس مؤسسان با عنوان « كنگرهء ملّى » در روزهاى سهشنبه و چهارشنبه 29 و 30 آبانماه آن سال در تبريز تشكيل يافت و جمعى از مردم شهر نيز ، كه خود دموكراتها يكصد و پنجاه هزار نفر گفتهاند ، در آن شركت نمود .
بيانيهء اين اجتماع ، كه در چهارمين جلسهء آن بتصويب رسيد ، بشكلى كه روزنامهء اطلاعات نوشته است « 1 » بشرح زير بوده است :
« كنگرهء ملّى كه از نمايندگان تمام شهرستانها و بخشهاى آذربايجان در تاريخ 29 و 30 آبانماه 1324 در شهر تبريز تشكيل يافته بود در چهارمين جلسهء خود باتفاق آراء تصميم گرفت كه با اعلاميهء زير بحكومت مركزى ايران و دول معظم و دموكراسى
هامش
( 1 ) - روزنامهء اطلاعات . تهران . شماره 5925 مورخ 13 آذرماه 1324 . ص 3 .