جمعى اين كار را نتيجهء تحريك دولت همسايهء شمالى مىدانستند كه نيروهاى مسلّحش از سوم شهريور 1320 آذربايجان و قسمتهاى مهم ديگرى از ايران را تحت
هامش
- « تو ساكت باش زيرا اگر تركها خر باشند پاى تو قزوينى را مىگيرد و اگر فارسها هم بىمغز و كلّهپوك باشند تو از آن مبرا نمىباشى » و منظور او اشاره بموقعيت قزوين بين مناطق تركزبان و فارسها و تكلّم قزوينيان به هر دوى اين زبان بوده است .
بارى مستوفى جاهلانه اين گفته را در تبريز غالبا بر زبان مىآورده و گوئى عنادى هم دراينباره بخرج مىداده است . تا آنجا كه وقتى دولت مركزى دستور داد مقدارى غلّه از تبريز به تهران فرستاده شود او گفت گندمها را بفرستيد و جوها را براى تبريزيها نگه داريد . زيرا در آنزمان جو را بچهارپايان مىدادند . گستاخى او در اينباب در كتاب « گذشته چراغ راه آينده است » بدين شكل عنوان شده كه مستوفى سرشمارى را در تبريز ، خرشمارى مىگفت ( صفحهء 254 آن كتاب ) .
اينها عقدههائى بود كه پس از فرار رضاشاه و بهمخوردن دستگاه پليسى وى آذربايجانيها را وادار بواكنش نمود و اين واكنش در تمام شئون اجتماعى آن روز ظهور كرد . شاعرى با نام مستعار « هوشسيز » اين عقدهء روحى را در آن ايام بشعر آورده در شماره 2 مورخ 14 آبانماه / 1320 روزنامهء آذربايجان چنين نشر داده بود :
« شاهين زبان حالى :گورنه ايرانى يخوب ظلميه ويران ايلديم * ملّتين تنگه قويوب بىسروسامان ايلديم
سواشوب جاننه بيچاره لرون زالو كيمى * قورخماديم قانلارينى حرصله سوردوم سو كيمى
دام صياده دوشن چارهسى يوخ آهو كيمى * واريوخين الدن آلوب باغريلارين قان ايلديم
گورنه ايرانى يخوب ظلميله ويران ايلديم * رتبهسين عرشه چخارتديم نه قدر ظالموار
اولدوروب حبسه سالوب هاردا كه بير عالموار * ظلمى من چوخ سووهرم باخ نه عجب حاليموار
اودى مستوفى نى من والى استان ايلديم * گورنه ايرانى يخوب ظلميله ويران ايلديم
كهنه مستوفى نى من والى تبريز ايتديم * قوجا عاجزلرى من گورنجه خونريز ايتديم
گوندروب تبريزه خر تبريزى خرخيز ايتديم * بوغداسين الدن آلوب آرپيا مهمان ايلديم
گورنه ايرانى يخوب ظلميله ويران ايلديم * خلقون املاكينى زور ايله اليندن آلديم
ايسته يوب آغزين آچاقو يميوب حبسه سالديم * بوقدر ثروتيلن دويميوبن آج قالديم
وئرديم آلچاخلارا ايش سفلهنى من خان ايلديم * گورنه ايرانى يخوب ظلميله ويران ايلديم
تاجرون مالينه هرنه اولا ايتديم شركت * بيره اون چكديم اومال اوستنه قويدوم قيمت
نفعنى من آپاروب قالدى اونا تك زحمت * يازيقيم گلدى هله ملّته ارزان ايلديم
گورنه ايرانى يخوب ظلميله ويران ايلديم-