پزشك پختهاى بوده و بسبب حذاقتش در طب ، بين مردم احترام زياد داشته است .
در آن ايام بر اثر رونق بازرگانى اردبيل و مركزيّت تجارى آن ، ارامنه و يهوديها ، حتى هنديها و چينىها در اين شهر سكونت داشتند و اين پزشكان نيز بدان جهت در اردبيل طبابت مىكردند . ليكن بعد از جنگ جهانى اول ، كه پيدايش راهآهن جلفا به تبريز ، بويژه تغيير رژيم روسيه به « سوسياليزم » مراودات بازرگانى را در اين منطقه متروك ساخت ، آنان يعنى ارامنه و جهودان و ديگران از اين شهر رفتند و در نتيجه پزشكان آنها نيز بنقاط ديگر مهاجرت نمودند .
بااينحال اردبيل پزشكان مجرّب محلّى نيز زياد داشت و قبل از پيدايش دانشگاه تهران و تربيت پزشكان جديد ، آنان مرجع معالجه براى بيماران اين ولايت بشمار مىآمدند . سالخوردگان اردبيل از شادروان « ميرزا غنى شمس الحكما » ، كه از يكقرن پيش در اردبيل طبابت مىكرده است ، با احترام زياد ياد مىكنند و او را مردى نجيب ، پزشكى دلسوز ، عارفى والامقام ، شاعر و اديب برازندهاى مىگويند .
و نيز از شادروان « ميرزا افراسياب » حكيم ياد مىكنند و مخصوصا از فرزند او بنام « ميرزا محمد على نير الحكما » ، كه در فوق از او سخن گفتيم به نيكى سخن مىگويند .
نيّر علاوه بر طبابت از پيشروان نهضت مشروطيت نيز بوده و ما در صفحات 313 تا 390 جلد اول مطالبى در اينباره نوشتهايم .
افراسياب در كتابى كه بنام « تحفة الصالحين » نوشته ، خود را « بن محمد حنيفه سناوندى » گفته است . او ، بگفتهء خويش ، پس از سير و سياحت در اردبيل رحل اقامت افكنده و از پزشكى دست كشيده بود . روزى بين او و شادروان « حاج مير صالح مجتهد » در منزل وى ملاقاتى دست مىدهد و مجتهد او را عالم بطبّ درمىيابد و دو جلد كتاب پزشكى به دو اهدا مىكند . يكى از دوستان افراسياب با ديدن اين تحفه او را تشويق باستفاده از آنها در نوشتن تحفة الصالحين مىكند و افراسياب با اصرار وى اين كتاب را در يك مقدمه و چهارده باب و يك خاتمه تدوين مىنمايد . « 1 »
هامش
( 1 ) - مقدمه در دانستن طب و احوال نبض . باب اول در امراض سر . باب دوم در علل دماغ و نخاع . باب سوم در امراض چشم . باب چهارم در امراض گوش . باب پنجم در امراض بينى . باب ششم در امراض لب و زبان . باب هفتم در امراض لثه و دندان . باب هشتم در امراض حلق و سينه . باب نهم در امراض قلب . باب دهم در امراض معده . باب يازدهم در امراض جگر . باب دوازدهم در امراض طحال . باب سيزدهم در امراض امعاء و انواع -