اين جمله از حاج آقا حسين بروجردى رئيس مذهبى عالم تشيّع در نيمهء دوم قرن چهاردهم هجرى است كه روزى در جلسهء درس و در حضور بيش از يكهزار عالم و طلبه گفت كه « عدالت را دو نفر با خود بردند . ملا هاشم بحرانى و مولانا شيخ احمد محقّق اردبيلى » .
ملحى اردبيلى :
« قاضى ابو عمرو مسعود بن حسين » معروف به « ملحى اردبيلى » روز عاشوراى سال 421 هجرى چشم بجهان گشوده است . براى تحصيل ببغداد رفته در آنجا از فقهاى بنام گشته است و پس از مدتى به دمشق سفر كرده است . ابن عساكر در كتاب تاريخش و هم نويسندگان ديگر در نوشتههاى خود او را از اركان علمى آذربايجان بشمار آوردهاند امّا از حالات و تاريخ وفاتش مطلبى عنوان نكردهاند . « 1 » ملحى از حيث فقه و ادب بويژه حسن طريقت در احكام و قضاوتهايش شهرت داشته است .
هامش
- مقدس حاصل اين ازدواج و فرزند آنچنان پدرى است كه در راه ترس از خدا بخاطر نصف سيب آنهمه سختىها را تحمل نمود و مادرى كه اينچنين كر و كور و شل و لال بود .
ب - معروف است كه مقدس در سفرى باردبيل آمده در نيار منزل كرده بود . در آنزمان نيار كدخدائى داشت بنام كريم كه مرد عياشى بود . شرب خمر مىكرد و مستى مىنمود و طبعا مقدس سخت از وى رنجيدهخاطر و دلگير بود . شبى در خواب ديد كه به او دستور مىدهند برود و كريم را كه مرده است غسل دهد . از خواب بيدار شد و با به ياد آوردن معصيتهاى كريم آن را « غيرروحانى » پنداشت و بخواب رفت . بار ديگر آن صحنه تكرار شد ولى مقدس باز با همان انديشه سر ببالين گذاشته خوابيد . براى بار سوم آن دستور به او داده شد و خود وى مورد عتاب قرار گرفت . او برخاست وضو كرد و لباس پوشيده به در خانهء كريم آمد . در زد .
زن كريم با حالت گريه پشت درآمد . مقدس حال كريم را پرسيد . او گفت مرده است . مقدس شرححال و چگونگى مرگ وى را سوآل كرد . زن گفت كريم شب مست و خوشحال به خانه آمد ، چون هوا خوب بود گفت كه رختخوابش را در حياط خانه بيندازم . روى آن دراز كشيد و باينطرف و آنطرف غلط مىزد زيرا هوا خوب و ستارگان بسيار ديدنى و زيبا بودند . در اين موقع او كه خيلى واله بود آهى كشيده خطاب به شخص نامعلومى گفت « كريم آن نيست كه مقدس عابد را ببخشد . كريم آنست كه كريم عاصى را بيامرزد » . نيمههاى شب بود كه وقتى آمدم لحاف را برويش بكشم ديدم كه مرده است .
اين گفته روح مقدس را تكان داد و چنان كه در خواب دستور يافته بود كريم را غسل داده شخصا كفن و دفنش را مباشرت نمود .
( 1 ) - طبقات الشافعيه - جمال عبد الرحيم الاسنوى . المتوفى بسنهء 772 هجرى . جزء اول . بغداد . 1390 .